سفارش تبلیغ

ثبت شرکت
صبا
روزى را با دادن صدقه فرود آرید . [نهج البلاغه]
لوگوی وبلاگ
 

دسته بندی موضوعی یادداشتها
 
عکس ، گردشگری ، جالب ، معماری ، زیبا ، روستا ، جیرفت ، جالبترین و عجیب ترین خانه ها در ... ، کرمان ، تاریخی ، متره و برآورد وپروژه ، متره و براورد ، لوازم تزئیناتی لوکس... ، جنوب ، خراسان جنوبی ، جاذبه گردشگری ، سومین آبشار بزرگ دنیا ، عکس زیبا ، دکوراسیون اتاق نشیمن ، دیدنی های هفته از گوشه کنار جهان ، رانندگی ، راه پله های دایره ای ، راه پله های دایره ای2 ، رزیبا ، رستوران زیبا ، رنان ، رنگ گرم و سرد در دکوراسیون ، رنگهای ترکیبی در دکوراسیون داخلی ، روانشناسی رنگ ها ، دکوراسیون حمام ، دکوراسیون داخلی ، دکوراسیون زیبا برای اتاق نشیمن ، دکوراسیون نشیمن ، دکوراسیون و ورزش ، دهبکری ، دیدنی ، دیدنی های روز از گوشه کنار جهان ، جالبترین و عجیب ترین خانه ها در دنیا (47 عکس ، جایزه معماری پریتزکر ، جشنواره نوروزی برج میلاد ، رویایی ترین هتل جهان ، ریبا ، زاها حدید-معماری-مدرن- ، زیباترین تصاویر نجومی سال 1390/ کویر ایران از فضا و سحابی به شکل ، زیبـــاتـــرین قصرهای اروپــــا در آب ، ژاپن یک سال پس از سونامی ، سایه و روشن ، سراب نیلوفر کرمانشاه ، سمنان ، سوژه ، سوژه های داغ وطنی ، عکس های داغ وطنی ، عکس=زیبا ، عکس=طراحی داخلی ، عکسهای جالب ، عکی ، عمران ، عکس ، عکس های دیدنی از خانه های درختی ، عکس های زنـدگی شـخصی آلبـرت انیشـتن ، عکس های شگفت انگیز و دیدنی 4 بعدی ، عکس های منتخب از نوروز 1391 ، عکس هایی از طراحی دیدنی دکوراسیون یک خانه رویایی ، عکس هایی از کارهای هنری فوق العاده زیبا با استفاده از خلال دندا ، عکسهای زیبا با موضوع آسمان آبی و ساختمان ها ، غار کتله‌خور؛هنر30میلیون‌ساله ، فقط در پرو... ، فلسفه نوروز ، فنگ شویی ، قالیچه در دکوراسیون ، قالیچه دردکوراسیون ، کاردانی ، سیل در شهرستان فومن ، شگفتیهای کشور ترکیه ، شهر تاریخی انارک ، طبیعت ، طبیعت و معماری زیبای روستاهای فرانسه ، طراحی اتاق برای من و فرزندم ، طراحی داخلی ، طراحی ذاخلی ، طراحی زیبای هتلی در سنگاپور ، طرحهای عجیب قدیمی برای نیویورک ، عجیب ترین زندانهای جهان ، عجیب ترین و جالبترین طرح های معماری هتل ، جاذبه ها و مناطق گردشگری استان کرمان - ، جاذبه ها و مناطق گردشگری استان کرمان -1 ، عکس جالب ، کنذوان ، گنبد عظیم سلطانیه ، لندن در آستانه المپیک ، خسک ، خلیج همیشه فارس ، خنده ، خنده دار ، خواب ، خیابان هنر در تهران ، دامغان ، دریاچه Crescent در کنار کویر ، دکوراسیون ، دکوراسیون اتاق خواب ، دکوراسیون اتاق خواب دختران ، چگونه برای پاگرد و راهرو بهترین رنگ را انتخاب کنید ؟ ، چگونه وسایل خود را در فضای کوچک شیک بچینیم؟ ، چیدمان میز نوروز ، حروف لاتین ، خارجی ، خانه ای عجیب صخره ای ، خانه های رویایی و زیبای ساحلی ، خانه هایی رویایی در دل طبیعت ، تالاب میانکاله ، تبدیل خانه ی ییلاقی دهه ی 60 به خانه ای دو طبقه و مدرن ، تخریب مهندسی شده به این میگن !! ، تصاویر برگزیده سال 90 (1) ، تصاویر برگزیده سال 90 (2) ، تصاویر برگزیده سال 90 (3) ، تصاویر نماد شهرهای جهان ، تصاویـری از رومانتیـک ترین رستـوران های دنیـا ، تصاویری از کارخانه خوذروسازی لامبورگینی ، تصاویری جالب از حوادث قدیمی با عمر 100 ساله... ، تصاویری دل انگیز و زیبا از طبیعت رویایی ، تصاویری دلنشین از طبیعت رویایی و زیبا ، تصویری از تهران که باور نمی کنید ، تمدن ، تهران از بالای برج میلاد ، جاده ای دیدنی و هیجان انگیز در نروژ ، جاده زیبا ، 10 تکنولوژی برتر ، 11 نکته جالب درباره خواب های شبانهویاها و خواب های شبانه از دیرب ، 21 نمونه ژست برای شروع عکاسی بهتر از آقایان ، 36 روش برای جذابیت بیشتر ، آب گرفتگی و تخلیه آب از ایستگاه مترو تهران ، آبشار ایگوئاسا ، آخر بدشانسی.. ، آرامگاه حاج ملا هادی سبزواری ، آشنایی با آثار باستانی هزاران ساله وطنمان ایرانتنگ شراب ساسانی ب ، آشنایی با سیستم سازه ای و تکنولوژی ساخت ساختمان امپایر استیت ، آموزش اتوکد مقدماتی1 ، ابشار ، اتاق خواب ، احمقانه ترین طرح های ساختمانی ، ارگ بم ، استخر ، استخر های خیره کننده و دیدنی در دنیا ، استخرهایی با طرح گیتار ، انواع تزیین میز غذاخوری ، ایده های اروپایی برای دکوراسیون منزل شما ، ایران ، ایرانی ، ایینه و دوکوراسیون داخلی ، با ترکیب این رنگ ها منزل خود را متفاوت و زیباتر کنید! ، بازی با نور ، باستان شناسی ، باغ پهلوان پور مهریز ، باغ گل ها در اصفهان ، باغ های پشت بامی ، باغ هلندی ، برج انیشتن در پوتسدام آلمان (11 عکس) ، برج های واتس در لس آنجلس ، بزرگترین پل کابلی ایران ، بنا های عجیب غریب و دیدنی! ، بیرجند ، پارک زیبا ، پرده و دکوراسیون ، پروپوزال آسمانخراشی شبیه رشته های ، پلی با کاربری خاص ، مادورودام (Madurodam) شهری به وسعت یک کشور! ، مبانی هنر های تجسمی8 ، مبانی هنرهای تجسمی ، مبانی هنرهای تجسمی5 ، مبانی هنرهای تجسمی6 ، متره و براورد5 ، متره و براورد8 ، مجسمه های درختی ساخته شده با سیم اثر کوین آیریس ، مجسمه های ساخته شده از آهن آلات بی مصرف (8 عکس ، محصولاتی که اشتباهی اختراع شدند! ، محوطه ، محوطه سازی ، مدرن ، مدلهای دکوراسیون داخلی خانه های لوکس ، مساجد جامع و تاریخی نائین و اردستان ، مسافران نوروزی در تخت جمشید شیراز ، مسجد کجا تپه ، مهدکودک ، نقشه ، نگهداری از گیاهان آپارتمانی ، هتل ، هتل یخی ، هتلی متحرک در آسمان ، وسایل کوچک در دکوراسیون داخلی نقش مهمی ایجاد می کنند؟ ، یک باران و این همه دردسر ، یک کانال بی نظیر و دیدنی کشتیرانی ، کامپیوترتان مخفیانه به چه وب سایت هایی متصل می شود؟ ، کلیسای جامع سنت باسیل ، کویر شهداد ،

آمار و اطلاعات

بازدید امروز :27
بازدید دیروز :117
کل بازدید :542190
تعداد کل یاداشته ها : 528
97/5/30
11:1 ص
مشخصات مدیروبلاگ
 
مهدی آذرخوش[1271]

خبر مایه
پیوند دوستان
 
هلیل جیرفت ازاد جیرفت همایش کانون کارشناسان کرمان نمایشگاه بین اللمللی کلیپ عاشق تنها.... حاج آقا مسئلةٌ ****شهرستان بجنورد**** ###@جزین@### نغمه ی عاشقی وب سایت روستای چشام (Chesham.ir) دهاتی مهربانی سه ثانیه سکوت برادران شهید هاشمی ►▌ استان قدس ▌ ◄ مقاله های تربیتی ღღتبسمـــــیـ بهـ ناچارღღ جاده های مه آلود بادله گشت نــــــا کجــــــا آبـــــــاد دل مــــن ... سرچشمه عدالت و فضیـلت ؛ امام مهــدی علیه السلام پـنـجـره مناجات با عشق عشق جواد قدرتی javadghodrati بسوی ظهور هیئت فاطمیون شهرضا ****سرچشمه**** آتش عشق سرچشمه ادب و عرفان : وب ویژه تفسیر ادبی عرفانی قرآن مجید بزرگترین سایت خنده بازار بندر میوزیک behtarinamkhoda من وآینده من سیب سرخ ..::غریبه::.. رگ روح عصر پادشاهان هستی تنهاااااا..... امروز باران یاور 313 چه زیباست با او بودن علی اصغربامری ►▌ رنگارنگ ▌ ◄ فروشگاه شاپ تو شاپ xXxXx کرجـــیـــهــا و البرزنشینها xXxXx جاده صدایم کن... نهِ/ دی/ هشتاد و هشت قتیل العبرات مهندس محی الدین اله دادی غدیریه ►▌ ....عسا قلم....▌ ◄ Ahorayearyaii پایگاه خبری تحلیلی فرزانگان امیدوار برهوت تنهایی کلبه درویشی اهلبیت (ع)،کشتی نجات ما... خاطرات یک مرد مجرد *دنـیــــای مـــــــن :) * نقشه راه عرشیان شهدا شرمنده ایم ««««« شب های تهران »»»»» دانلود هر چی بخوایی... YAS بسیـــــــــــج امتــــــــــــداد نهضـــــــــت عاشورایـــــــی ghamzade الهگان یادداشت های حبیب اله حاجی زاده دانشجوی پارسی حجاب تَرَنّم عفاف my twitter welcome to my profile آنتی شیطان مسکن Manna مسافر در شب... یار کارگر جوان و درس جوانان بیجار ❤ i همه چی ❤ ...اندکی صبر ، سحر نزدیک است اخبار روز ایران وجهان افسانه ی دونگ یی خطـــــــ خطی بوستــان سخــن چیزهای جالب S&N 0511 یوزرنیم و پسورد نود 32- username and password nod 32 قلب من ماه مهربان من آپدیت یوزر پسوورد نود32 عمو حسن ☀❤ یوزر و پسورد نود 32, پسورد نود 32, یوزرنیم و پسو آپدیت یوزر پسورد نود32 نوری چایی_بیجار معرکه همون قلقلک نرگس 1 زندگی جیگر نامه پایگاه مجازی بسیج در پارسی بلاگ wanted کهکشان ..:: بزرگترین مرجع کد آهنگ ::.. *آوای سارا2* بزرگترین گالری عکس افسانه دونگ یی عجیب ترین آدم ..... EMOZIONANTE your memoirs زندگی زیباست اما... محفل نور ایران اسلامی عطر گل یاس *مظلومیت اهل البیت(علیهم السلام)* دلـتنگـ هشـیگـــــــــی مسعود رضانژاد فهادانـ قرار یا د د اشت ها ی شخصی خو د م . بروبچ زابل love at the first sight داروخانه دکتر سلیمی ऌ عاشق بی معشوق ऌ arash robatik بر و بچه های ارزشی بی خیال همه چی دیدبان اینترنتی دوستانه کبوتر نامه بر mohammad reza firoozbakht عشق اول11 کلبهء ابابیل ضرب المثل از همه جای دنیا hamidsportcars خاطرات شیدا و مخاطب خاص بفرما تنظ دل شکسته پایگاه اطلاع رسانی آزمون دکترای مدیریت ساحلی دیگر نـــابترینـــــــــــــــــها باهم باشیم هیئت عزاداری آسمانیان فاطمه زهرا انتخابات همیشه آزاد فانوس به دست.... ازتاریکی ها...رهسپاربه سوی نور مهندسی متالورژِی My Camera (کوروش کبیر)kabir kourosh weblog Note Heart امامزاده میر عبداله بزناباد سایت حقوقی (قانون ایران) www.LawIran.ir تا شقایق هست زندگی اجبار است . رقصی میان میدان مین تولید ورمی کمپوست//شرکت نوآوران جوان آوان پارس دزفول اخبار شبکه های دیجیتال javani زبان انگلیسی CHARMING OF ME سالار بهمن به بهترین وبلاگ سرگرمی خوش امدید بی هم نفس عاشقانه|وبلاگ عاشقانه ها بـــــــــاغ آرزوهــــــــــا = Garden of Dreams •.♥.• تــــبــلــیـــغــات رایـــگــان •.♥.• کشکول عکس و جک و اس ام اس اس ام اس پ ن پ گذری به نام امام نقی علیه السلام السلام علیکم یا اهل بیت النبوه تــــــــــــالـــــــشـــــــــــــان تعمیر و نگهداری هواپیما&اطلاعت عمومی ندای حق ❤خاکســـــــتر عشـــق❤ کاسل تنهایی .... دلم گرفته کـــــــــــــمــــــــــــــــــــــــــک روان شناسی * 心理学 * psychology دانشجوی شبانه رویابین زندگی در باغ عشق یاس... عشق فقط عشق خدایی هرکس منتظر است... جوان ایرانی مهندسی پیوند ارتباط داده ها ICT - DCL درست و غلط از یک انسان تراوشات یک ذهن زیبا بیاتوووو...بدت نمیاد... روستای مز زنگ تفریح سیرت پیشگان خونه دل جـــــام غـــــزل جالب انگیزناک مطالب پایه ی ششم دبستان سلامت ما ܓღ فـــرقــ بــیــنـــ عـشــقــ و دوسـت داشــتــنــ چوکــــــــــــــ بندری مجاهد69 موزیک انلاین تنهای تنها دقیانوس سکوت پرسروصدا یهـ ـ دنیــ ــ ـــا دلمـــ ـ ــــ گرفتهــ ــ ـــ✘ شاسوسا ღ جـــــــــاده ی عـــــــــشـــــــــــقღ وبلاگی برای تمام دوستان بادصبا عاشق آسمونی گل باغ آشنایی عاشقانه های محمد وبلاگ انتظار باور من...!!! عشق و تنهایی دختر و پسرای ایرونی راز رسیدن به شادی و سلامتی مطالب جالب Mohammad M.T sms های جدید خورشیدها داستانک خواندنی های ایران جهان آبی به رنگ آسمان بلوچستان فقط خدا یکی هست تو قلبم.... عرفان وادب یاران امام خامنه ای - جوانان مکتب المهدی هیئت حضرت زهرا(س)شرفویه دقیانوس love m ایرانیان باش باش باش کشاورزی نوین ریاضیات چی کار؟ alone دل نوشته های من آموزش تست زدن کنکور رود تنها نیست تو هم یکبار بنویس تا ببینی نوشتن چه لذتی دارد... ●◌♥DELTANGI♥◌● بدون عنوان شـــــــیـــشـــــه ی نــــــــــــازک دلـــــــــــــــــــتنگی قصه های شب برای کوچولوها دل نوشته های مائده vagte raftan نمی دونم بخدا موندم تنهایی......!!!!!! در انتظار آفتاب پرسپولیس hamechi hast بچه های مدرسه امام رضا(ع) عشق گمشده من دل نوشته رهایم کن....بگذار آزاد باشم جیغ بنفش در ساعت 25 تورو دوس دارم،،،تو مال منی آخرین اخبار شرکت های مربوط به موبایل مهاجر صــــــــــــــــــــــــدا ی منــــــــــــــــــــــ ashegh پرواز را به خاطر بسپار درگز دیار آشنا شقایقهای کالپوش *...بانو...* خانه همدلان profosor پیامنمای جامع فقط خدا رازهای موفقیت زندگی تقدیم به کسی که باور نکرد دوستش دارم ترخون عشق مشعلدار سربازی در مسیر آزاد صدای سکوت خــــــــــــــــاطــــــــــــره هـــا مشق عشق ناز تینا دلدارا جـــــوکیـ ـها ..:.:.سانازیا..:.:. غزلیات محسن نصیری(هامون) esoesmusic *نهانخانه جان* ღ♥ღ من و تو ღ♥ღ من و تو...ما ܓ✿ خیلی دخترونه عکس ، مدل لباس جدید فیسبوک ایران طب سنتی@ دل نوشته های یک دیلامی مجله اینترنتی دوراهک یامهدی davood مرام و معرفت ...عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
معماری
کرمان شناسی - معماری

http://azarkhoosh2010.ParsiBlog.com
استان کرمان با جاذبه ها و مناطق گردشگری منحصر به فرد، همه ساله در ایام نوروز پذیرای میهمانان و مسافران نورزی است.


91/1/8::: 2:52 ص
نظر()
  
استان کرمان با جاذبه ها و مناطق گردشگری منحصر به فرد، همه ساله در ایام نوروز پذیرای میهمانان و مسافران نورزی است.


  

3) قلعه (ارگ) بم. شهر قدیمی در محوطه ای محصور در شمال شرقی شهر کنونی بم، که به نوشتة وزیری کرمانی (1354 ش، ص 92) بر روی سنگی به ارتفاع حدود دویست ذرع قرار دارد و بزرگترین قلعة سالم ایران است. این قلعه از دو قسمت تشکیل شده است: قسمت شمالی که بر روی تپه ای سنگی و مرتفع قرار دارد، و قسمت جنوبی که در گودی واقع است. در دورة قاجاریه، به لحاظ عظمت قلعه، اعتمادالسلطنه (1367-1368 ش، ج 1، ص 470) آن را «قلعة خدای آفرین» ضبط کرده است. امروز همة قسمتهای این ارگ، به صورت آثار باستانی نگهداری می شود،‌ و قسمتی از شمال آن بازسازی شده است. شهر قدیمی ظاهراً تا 1253 مسکونی بوده، و پس از آن بتدریج از سکنه خالی شده است. مدتی از ارگ آن (قسمت شمالی) به عنون پادگان استفاده می شد (وزیری کرمانی، 1354 ش، ص 94). شهر قدیمی بم ویژگیهای شهرهای ایران بویژه شهرهای خراسان دورة اسلامی را دارد، و مشتمل بوده بر قلعه یا ارگ (حاکم نشین) و خزاین و زندان. قسمت اصلی شهر (به اصطلاح جغرافیانویسان قدیم: شارستان) و گرداگرد آن (رَبَض) با برج و بارو از هم جدا می شد. امروز گاهی به اشتباه همة قسمتها را ارگ یا قلعه می گویند. هستة مرکزی شهر (جای مسکون) که در گودی قرار گرفته، به شکل مربع مستطیل با شیبی از مغرب به مشرق به طول حدود 425 متر، و عرض آن از شمال به جنوب حدود سیصد متر است (گوبه ، ص 305)، ارگ (حاکم نشین)، در شمال این مربع مستطیل و متصل به آن بر روی کوه سنگی واقع است و از فراز آن کوههای شاهسواران در جنوب دیده می شود. محوطة کوچکی در شمال غربی شهر قدیمی به مساحت حدود 175 مترمربع قرار گرفته که احتمالاً بعداً به آن الحاقاتی شده است (همانجا). دژ قدیمی، با خندقی در جنوب که پلی روی آن بوده، و با برجها و باروی (چهار حصار) کنگره دار محافظت می شده است. این دژ بارها مرمت شده است. دروازه اصلی در جنوب پس از پل قرار دارد، و آثار دروازة شمالی با برجی کنار آن به نام کَتِ کِرْم (یا کَدِ کرم)، میان دیوار دوم و سوم دیده می شود. شهر مشتمل بر میدان و بازار و تکیه و مسجد و حسینیه و زورخانه و چاه و آسیای بادی و اصطبل با آخور (پس از دیوار دوم)، و حمام و زندان بود و با چند بارو و برج حراست می شد. پس از دیوار بلند دوم و دروازة آن، محوطه ای با اتاقهای متعدد برای نگهبانی دیده می شود، که چاهی در آن حفر شده و ساختمان دو طبقة کنار آن هنوز برجاست که احتمالاً در دوره ای قدیمی بر روی بناهای قدیمتر ساخته شده است. مجموعة میرزا نعیم در مشرق بازار قرار دارد که اخیراً تعمیر شده است. محوطة حاکم نشین با برج و بارو، و دروازه و حرم حاکم در جنوب آن و خانه ای به نام «چهارفصل» پس از دیوار سوم قرار گرفته که سالمترین قسمت به جا مانده از شهر قدیمی است که پیش از انقلاب اسلامی تعمیر شده است. ویرانه های مسجد در قسمت جنوبی شهر در مشرق بازار قرار دارد که در محوطة شمالی آن محلة‌ اعیان نشین بود، و نزدیک آن زورخانه ای با عمق 5/1 متر به شکل مربع قرار داشت. ساختمان اصطبل و طویله در محوطة زیر ارگ، و میدانی در بالای بازار با کاروانسرایی نزدیک آن قرار گرفته است. مسجدی نیز که احتمالاً بر روی خرابه های مسجد جامع (از دورة صفاریان)‌احداث شده است، محرابی با تاریخ 810 دارد. امروزه از مسجد جامع دورة صفاریان،‌ براثر خاکریزی بر سطح مسجد دورة صفاریان، بر روی مسجدی قدیمیتر بنا شده بوده است. در کنار مسجد، چاهی وجود دارد که نزد اهالی مقّدس است. در سال پیروزی انقلاب اسلامی نماز عیدفطر در همین مسجد که حیاطی مربع شکل دارد خوانده شد. در سوگواریهای مذهبی، مردم از شهر جدید بم به این مسجد می روند و در محراب آن شمع روشن می کنند. به نظر گوبه، از رودی که از شمال ارگ می گذشته،‌ نهری حفر شده بوده که وارد شهر می شده است (ص 306)، و امروزه بستر خشک آن دیده می شود. مقدسی (ص 465)‌ نیز از نهری نام برده که از محلة‌ بزازان می گذشته است و ظاهراً مقصود او همان نهر است. همچنین مقدسی از یکی از مساجد جامع که اصطخری (ص 166) و ابن حوقل (ص 312)‌ نیز از آن نام برده اند، سخن گفته است که آثار آن در مغرب محوطة اصلی به جا مانده است. شمال غربی آن کاروانسرا و حسینیه ای قدیمی قرار دارد. محله قدیمی بزازان بیش از همة قسمتها ویران شده است. در شمال این محله، دروازه ای با باروی کنگره دار، قسمت اصلی شهر را از ارگ جدا می کند که پس از آن قسمت دوم شهر قرار گرفته و با خیابان شرقی – غربی از قسمت اول جدا شده است. عمده ترین ساختمان آن، میدانی است که در کناره های آن آخورهای اسب، و در قسمت جنوب شرقی آن چاهی قرار گرفته است. آثار آسیای بادی در قسمت شمال غربی آن دیده می شود. بالای آخورها در طبقة دوم جای سربازان بوده است. گویا در همین جا بوده است که لطفعلی خان زند، پس از درگیری با حاکم بم دستگیر می شود. در قسمت غربی این محوطه، پس از جایگاه سربازان و میدان و آخور، کاروانسرای قدیمی واقع شده است. در قورخانه، خانة نظامیان دو طبقه است. زندان در محوطة اداری حاکم نشین قرار دارد که پس از گذشتن از دالانی به عمق چهارمتر به محوطة پهن تری متصل می شود. به نظر پوپ ، ویرانه های دیواری که در مشرق شهر قدیمی در محلة باغ دروازه (امروزه نزدیک گورستان) دیده می شود، بقایای مسجد حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم است که عبدالله بن عامر در دورة‌ عثمان آن را بنا کرده است (ج 3، ص 930؛ ظاهراً پوپ این مطلب را از کتاب سفرنامة ژنرال سرپرسی سایکس، ص 254، و سایکس آن را از تاریخ کرمان، وزیری کرمانی، 1364 ش، ج 1، ص 280، گرفته است). اما این مطلب چندان صحیح به نظر نمی رسد، زیرا رفتن عبدالله بن عامر به شمر بم در کتابهای معتبری مانند فتوح البلدان بلاذری و تاریخ الرسل و الملوک طبری نیامده است؛ بعلاوه مسلمانان مساجد را در داخل شهر می ساختند، نه در کنار شهر، سایکس محلة‌کنونی گوزاران را کنار رود کجاران (گزاران) شاهنامه می داند (سایکس، همانجا).

 وضع ساختمان قلعه از دورة‌ ناصرالدین شاه (حک: 1264-1313) تاکنون تغییر چندانی نکرده است. به نوشتة‌ ذوالفقاری کرمانی (ص 23)، در دورة‌ ناصرالدین شاه، قطر دیوار قلعه 28 ذرع، وعرض خندق دوازده ذرع بود. دروازة‌ اصلی در جنوب بود و از روی پلی چوبی وارد شهر می شدند. قلعه دارای 51 برج در پیرامون، و نُه برج با شکلهای مختلف و بسیار بزرگ بود. برج میان دیوار غربی، سیزده ضلع بیقاعده داشت و محیط آن 104 ذرع بود. از زیر آن آبی از بیرون وارد شهر می شد، اما در همة خانه ها برای هنگامی که در محاصره قرار می گرفتند چاه کنده بودند که عمق آنها میان پنج تا هشت ذرع بود. از دروازة اول که داخل شهر می شدند، نخست از میان بازاری رو به شمال می رفتند که طول آن 120 ذرع و عرض آن چهار ذرع بود که از هر سو راسته بازار داشت. برای ورود به ارگ می بایست از سه دروازه می گذشتند، به عبارت دیگر شهر با ساخت دیوار محافظت می شد. در شمال، در دیوار قلعه رو به بیرون دروازه ای بود که مخصوص اهل ارگ بود و به آن دروازة کَتِ کَرْ می گفتند. پس از شکست آقاخان محلاتی، سکونت در قلعه و شهر قدیمی ممنوع شد، از اینرو مردم بیرونِ قلعه را آباد کردند (ذوالفقار کرمانی، ص 20، 23-24).

 پیشینه. الف) پیش از اسلام. درباره بم پیش از اسلام و قلعه آن اطلاع چندانی در دست نیست. به نوشتة‌ اعتمادالسلطنه (1367-1368 ش، همانجا)‌ بم از بناهای بهمن بن اسفندیار است. در اواخر دورة اشکانیان، از لشکرکشی اردشیر به منطقه ای که بم در آن قرار داشت مطالب فراوانی در دست است نام آثار باستانی پیرامون قلعة بم امروزی، مانند نرماشیر و قلعة دختر، از زمان ساسانیان حتی پیش از آن در منابع دیده می شود. ظاهراً منطقة بم در دورة‌ اشکانیان نیز آباد بوده است. طبق کارنامة اردشیر بابکان، او در لشکرکشی خود به دژ گذاران (در شاهنامه: کجاران) با هفتان بوخْت ( در شاهنامه: هفتواد)، پادشاه آن منطقه، به جنگ پرداخت (ص 55-61) فردوسی محل کجاران را در خطة‌ دریای پارس (خلیج فارس و دریای عمان)‌ آورده است (ص 139)‌. از لحاظ جغرافیای آن زمان، دریای پارس پهناورتر بود وبطلیموس آن را پرسیکوس سینوس ضبط کرده است (مشکور، ص 12).

  طبق مطالب کارنامة اردشیر بابکان، هفتان بوخت در دژ گذاران پادشاهی می کرد، و دژ گولار و دستگرد (دستجرد= مزرعه)، جزو دژ گذاران به شمار می آمد (ص 55-61) به نوشتة فردوسی،‌ هفتواد پس از کشتن یکی از امرای محلی، بر سر کوهی نزدیک کجاران دژی ساخت (ß فردوسی، ج 7، ص 141-142) که احتمالاً نخستین پایه های قلعة بم بود، چون در آن نزدیکی جز کوه سنگی که امروزه ارگ بم بر روی آن است، کوهی دیده نمی شود.

 فردوسی رویداد تاریخی لشکرکشی اردشیر را با افسانة شگفت انگیزی در هم آمیخته است؛ برای مثال از دختر هفتواد «اختر» (بخت و اقبال)‌ سخن گفته که به پنبه ریسی می پرداخته است. او با پرورش کرمی در دوکدان و استفاده از فَره «اختر» (اقبال) کرم، توانسته بود طرازی فراوان بریسد که سبب ثروتمند شدن هفتواد شده بود. بنابر مطالب شاهنامه قلمرو هفتواد که شاه آن منطقه شمرده می شد، از دریای چین تا کرمان بود (همان، ج 7، ص 143). طبق مطالب کارنامة اردشیر بابکان، هنگام لشکرکشی اردشیر به گذاران، هفتواد بر بومِ سِند و مکران و دریای پارس نیز فرمانروایی داشت (ص 57). اردشیر بی شک از راه سیرجان – دارزین یا جیرفت – دارزین به بم لشکر کشیده است. چون لشکر دوازده هزار تنی او نمی توانسته است از مسیر بدون آب (رود) و چمنزار پیشروی کند، در شاهنامه بارها از واژة آبگیر در مسیر این لشکرکشی سخن به میان آمده که ظاهراً مقصود هلیل رود یا رود لاله زار است (فردوسی، ج 7، ص 145، 147).

 در کارنامة اردشیر بابکان همچنین آمده است که در جنگ دوم، پس از پیروزی اردشیر و کشته شدن هفتان بوخت، اردشیر «خواسته و زر و سیم از آن به دژ به هزار بار شتر کرد [و] به گوار (اردشیر خُرّه) گسیل کرد» (ص 87). طبری (سلسلة اول، ص 820) نیز این مطالب را تـایید کرده است. به نوشتة او، اردشیر به اَلّار (نولدکه، ص 41-69: گُلار) از رستاق (از مناطق روستایی) کوجَران (کجاران) لشکرکشید و مال و گنج فراوان به دست آورد که این ثروت بی تردید از تولید ابریشم آن منطقه بوده است. ظاهراً انگیزة لشکرکشی اردشیر به گذاران نیز به دست آوردن ثروت حاصل از ابریشم بوده است. بارون کارا دو وو، پس از بررسی دقیق مطالب شاهنامه، به این نتیجه رسیده است که خاستگاه ابریشم، باید ایران باشد، نه چین (ج 1-2، ص 290).

 ب) پس از اسلام. به نوشتة افضل الدین کرمانی (ص 121)، کرمان را عبدالله بن عامر کُرَیْز گشود و تربت او در بم است. برخی نیز گویند آنجا را عمربن عبدالعزیز فتح کرد، اما نخستین بار بلاذری (ص 551) نام بم را آورده است. به نوشتة او، هنگام فرار یزدگرد و سقوط شیرجان (سیرجان) ابوموسی اشعری، ربیع بن زیاد را به کرمان گسیل داشت. او نواحی پیرامون شیرجان را گشود و با اهل بم و اندغار [از شهرهای قدیمی کرمان] صلح کرد، اما بعداً این بلاد کفر ورزیدند و پیمان شکستند. در دورة بعدی، بویژه پس از استحکام حکومت مرکزی در بغداد و رونق گرفتن اقتصاد منطقه، اطلاعات ما از بم بیشتر است. از قرن سوم و چهارم از بم و از جاده هایی که بم را با مناطق و شهرهای دیگر پیوند می داده مطالبی آمده است. ابن خردابه (ص 49، 54) و قدامه بن جعفر (ص 196) از جادة بم – جیرفت تا نرماشیر سخن گفته اند. قلعة بم در آن دوره مشهور بوده است، به طوری که یعقوب لیث در شوال 259 رهسپار نیشابور شد و محمدبن طاهر را دستگیر کرد و خود و خاندانش را در قید و بند به قلعة کرمان فرستاد (یعقوبی، ص 85)‌ یعقوبی (ص 62) در قلاع کرمان از قلعة بم سخن گفته می افزاید: «قلعة کرمان که به آن قلعة بم می گویند...» ظاهراً این سخن به لحاظ اهمیت قلعة‌ بم در آن دوره در ولایت کرمان بوده است. ابن فقیه (ص 206، 208) بم و جیرفت و هُرموز را از شهرهای کرمان آورده و فاصلة جیرفت – بم را بیست فرسنگ نوشته است. ابن رسته (ص 106) نخستین بار بم را از کوره های استان کرمان ضبط کرده است. از قرن چهارم به بعد، به لحاظ پیدایش مرکزیت درسرزمینهای خلافت و توسعه یافتگی اقتصادی – اجتماعی جهان اسلامیِ آن روز، اقتصاد بم نیز رونق گرفت، زیرا آب فراوان داشت و در مسیر جاده ای بود که از کویر می گذشت. بم از یک سو مناطق جنوب شرقی ایران را به خراسان (و ماوراء النهر) و چین و ماچین، و از سوی دیگر ایالات سیستان، سند و کابل و حتی هندوستان را به بغداد (مرکز خلافت) پیوند می داد و از این طریق با آن مناطق مراودة‌ اقتصادی داشت؛ از اینرو به یکی از کانونهای برخورد فرهنگی و اجتماعی قومهای مختلف تبدیل شد، و نیز محل داد و ستد کالاهای ممالک مختلف گردید. در این دوره، کرمان از لحاظ جغرافیایی به دو بخش شرقی و غربی تقسیم و، دوشق خوانده می شد:‌ شق شرقی مشتمل بر بم و نرماشیر و جیرفت بود (محمدبن ابراهیم، ص 32، حاشیه). بم در این دوره به لحاظ رشد شهرنشینی در بلاد اسلامی، از طریق هرموز و دریای فارس با عراق و شام و مصر روابط اقتصادی یافت؛ و ناحیة بم با دهکده های حاصلخیز و آب و هوای خوش که بهتر از جیرفت بود، شهرت پیدا کرد. اصطخری (ص 164) و ابن حوقل (ص 312-315) از دیوار مستحکم بم و جاده های آن تا سیرجان و هرموز، و از طرازی [=کارگاهی] که در آنجا سلطان داشت مطالبی آورده اند و محصولات آن را ستوده اند؛ از جمله جامه های بلند که به عراق و مصر و خراسان صادر می شد، طیلسانها،‌ و جامه هایی عالی که هریک حدود سی دینار ارزش داشت و در عراق و خراسان و مصر به فروش می رفت (نیزß مقدسی، همانجا). در 372، به نوشتة‌ مؤلف حدود العالم (ص 128)، «بم شهری است با هوایی تن درست و اندر شهرستان وی حصاری است محکم و از جیرفت مهتر است، و اندر وی سه مزگت [=مسجد] جامع است، یکی خوارج را و یکی مسلمانان را، و یکی اندر حصار، و از وی کرباس عامه و دستار بمی و خرما خیزد.»

 ظاهراً پس از قرنها دوباره بم به تولید ابریشم دست یافت و توانست فرآورده های ابریشمی خود را به بلاد دیگر صادر کند و به احتمال قوی مبدا «جادة ابریشم» بم بوده است. قلعة بم از قرنهای نخستین اسلام تا دورة قاجاریه 1255-1256، اغلب پناهگاه شورشگران بوده است، به طوری که در 297 سُبکَری، حاکم فارس، پس از شکست خوردن از سردار خلیفه در شیراز، به بم پناهنده شد (ابن اثیر، ج 6، ص 136) در 324. معزالدوله دیلمی در یورش به کرمان، بم را تصرف کرد (همان، ج 6، ص 255) در 364، یُوزتُمُر پس از شکست از مطهربن عبدالله، سردار عضدالدوله، وارد بم شد و حصاری گردید (همان، ج 7، ص 62). در 391، بهاء الدوله دیلمی به سرداری استاد هرمز به بم حمله کرد. در این هنگام طاهربن خلف از صفاریان در قلعة بم به سر می برد (همان، ج 7، ص 210) در492، تیرانشاه، پسر تورانشاه فرزند قاوُرْت، پس از شورش مردم کرمان بر ضد او به شهر بم فرار کرد، اما اهالی بم از ورود او به شهر جلوگیری کردند و با وی جنگیدند (همان، ج 8، ص 203) در 584، افضل الدین کرمانی در عِقدالعُلی برای نخستین بار بم را ولایت ضبط کرده است. به نوشتة او، بم ولایتی معمور از بلاد کرمان بود و از آنجا ابریشم صادر می شد (ص 128) در دورة سلاجقه، به دستور محمدبن ارسلان شاه (536-551) مساجد و رباط و مدرسه در بم و جیرفت ساخته شد (محمدبن ابراهیم، ص 42) ادریسی، جغرافیادان بزرگ جهان اسلام در بلاد مغرب (493-560) از کارگاههای پارچه های پنبه ای و طیلسانهای فاخر بم که بازرگانان به بلاد مصر و شام و عراق می آورده اند، مطالبی گفته که نشان دهندة رونق صنایع دستی دربم و پیوندهای اقتصادی بم با دیگر بلاد اسلامی است (ج 1، ص 435) در قرن ششم، بم از لحاظ مرکزیت سیاسی وضع خاصی پیدا کرد، به طوری که در حکومت ملک ارسلان بهرامشاه بن طغرل (متوفی 567 یا 570)، برای نخستین بار «دارالملک» خوانده شد (محمد بن ابراهیم، ص 56، 69، 71) در اواخر قرن هشتم، در تسلط غزان بر کرمان، فرزند کهین ملک دینار عجمشاه (حک:‌ 592-600) در بم حکومت می کرد (همان، ص 192)‌ در اوایل قرن هفتم، یاقوت حموی بم را «مدینه جلیل» و از شهرهای بزرگ کرمان نوشته و آب آن را از قنات دانسته است (ج 1، ص 737) که نشاندهندة آبادیها و کشتزارهای پیرامون قلعة بم (شهر بم در آن روزگار) است، چون آب قنات به قلعه که در ارتفاع قرار داشت سوار نمی شد و احداث قناتها برای کشت در نواحی اراضی جنوب قلعة کنونی بم بود. این اراضی امروزه مشتمل بر شهر بم و حومة آن است. ظاهراً از اوایل قرن هفتم،‌ گروههایی از مردم در خارج از قلعه نیز ساکن بوده اند. از قرار معلوم بر اثر حملة مغول و جنگهای فراوان پس از آن، در بم دشواریهای اقتصادی – اجتماعی پدید آمده بود، به طوری که رشیدالدین فضل الله (645-718) به پسرش که حاکم کرمان بود، دستور داد مدت سه سال مردم کورة‌ ولایت بم را از پرداخت مالیات معاف کند تا کشتزارهای ایشان شود (رشید‌الدین فضل‌الله، ص 10-12).

 در 696 غازان‌خان، محمدشاه پسر حجاج سلطان را به کرمان فرستاد، چون در این هنگام نصرت مَلِک شورش کرده و در قلعه بم متحصن شده بود (وصاف حضره، ص 181). بر طبق مطالب تاریخ آل‌مظفر، امیر مبارز‌الدین (700-765) از شاهان آل‌مظفر،‌ پس از چهار سال محاصره قلعه بم، آن را گشود (کتبی، ص 44-45) و سرانجام در قلعه بم درگذشت. بم در دوره آل‌مظفر رو به ویرانی نهاد (همان، ص 144). حمدالله مستوفی قلعه بم را همان قلعه هفتواد دانسته است. به نوشته او «کرم هفتواد در بم بترکید» (ص 140). در 742، هنگام یورش امیر مبارزالدین به قلعه بم، اخی شجاع‌الدین خراسانی که مدتی کوتوال قلعه بم بود، ارگ بم را تعمیر کرد و آماده دفاع شد (وزیر کرمانی، 1364 ش، ج 1، ص 483).

 در این هنگام، بم دارای خندق و حصاری بود (معین‌الدین یزدی، ج 1، ص 130) که کما بیش مطابق با خندق و حصار امروزی قلعه بم است. پس از حمدالله مستوفی، دیگران هم بم را همان قلعه هفتواد دانسته‌اند، از جمله معین‌الدین یزدی در 767 می‌نویسد: «در خطه بم قلعه‌ای است که از بلندی ایوان به عمارت سلیمان اشتهارد یافته است و در تواریخ عجم ذکر آن به دژ هفتواد مانده است» (ج 1،‌ ص 123).

 در 811، میرزا ابابکر، از سرداران تیموری، ‌در خطه بم، شهر و بلوکات پیرامون آن را مدتی تصرف کرد (خواندمیر، ج 3، ص 571). در اوایل قرن نهم، مردم در بیرون از قلعه بم هم ساکن بوده‌اند، زیرا طبق مطالب رساله مقامات عرفای بم (اوبن، ص 178) «چون ابابکر به بم آمد، لشکر از هر طرف بر او گرد آمدند و او را ترغیب کردند به عمارت قلعه بم چنانکه حکم کردند که خلق بروند و بنیاد عمارت کنند و خانه‌ها به اندرون قلعه برند.»

 در 857، طبق مطالب مقامای عرفای بم (همان، ص 124) هنگامی که سلطان سنجر ]=بابر میرزا[ کرمان را گشود، در بم قحطی پیش آمد «چنانکه در بم بر دو دولتخانه سید ]طاهرالدین محمد، از عرفای بزرگ بم[ بسیار خلق جمع می‌شدند و نان می‌گفتند و جان می‌دادند.» در 860،‌ سیدطاهرالدین محمد، ‌در این شهر به قتل رسید (همان، ص 129-131). به نوشته میرمحمد سعید مشیزی (بردسیری) در 1047، بم با جیرفت و نرماشیر و خبیص جزر ولایت اربعه به شمار می‌آمد (ص 95، 217، حاشیه). در 1105 که شاه سلطان حسین جانشین پدرش شد، محمود افغان نیز به ایران حمله کرد. محمود افغان در حمله به نرماشیر، به کوتوال قلعه بم نامه نوشت،‌ اما حاکم با او همراهی نکرد (باستانی پاریزی، ص 380). پس از محمود، اشرف غلزائی بر سر کار آمد. در این دوره اوغانان ]=افغانها[ توانستند بم را مانند گواشیر و نرماشیر و خبیص و گَوک (گلباف کنونی) و رفسنجان تصرف کنند (وزیری کرمانی، 1364 ش، ج 2،‌ ص 651). در 1209، لطفعلی خان زند از دست لشکریان آقامحمد به قلعه بم گریخت (سپهر، ج 1، ص 69). او مسافت شهر کرمان تا قلعه بم را که 34 فرسنگ بود، در یک شبانه‌روزی طی کرد (موسوی اصفهانی، ص 389). پس از آن، آقا محمدخان قاجار (حک: 1200-1211) ششصد اسیر را در کرمان زد، و سرهای آنان را با سیصد اسیر به بم فرستاد، حاکم بم نیز آن سیصد اسیر را به قتل رسانید و با سرهای این نهصد تن مناره‌ای در شهر برپا کرد که هفده سال پس از آن (1226) سیاح انگلیسی، پاتینجر،‌ آن را به چشم خود دید (ص255، پانویس 2). به نوشته او بازار بم بزرگ و پر از انواع کالاها بود (ص 230). به نوشته شیروانی در 1248، بم هزار خانه داشت و دارای میوه‌های گرمسیری و سردسیری بود (ص 148). به نوشته اعتمادالسلطنه،‌ در 1255 «آقاخان محلاتی، ابن‌شاه خلیل‌الله رئیس طایفه اسماعیلیه که سابقاً به بم متحصّن شده بود،‌ اطمینانی یافته به دارالخلافه آمد» (1363-1367 ش، ج 3، ص 1649). به نوشته وزیری کرمانی (1354 ش، ص 94) آقاخان محلاتی در 1253 پس از شورش، قلعه بم را مامن خود ساخته بود. در 1271، ارگ بم تعمیر شد (اعتمادالسلطنه، 1363 ش، ج 1، ص 95). در 1293، به نوشته وزیری کرمانی (1354 ش، همانجا)، در بالای ارگ بم آسیای بادی بود که با باد شمال به حرکت در می‌آمد. در دوره ناصرالدین شاه، در 1268، دو رشته قنات در بم و نرماشیر احداث شد (اعتمادالسلطنه، 1363 ش، ج1،‌ ص 92). در این دوره منسوجات بم معروف بود (اعتمادالسلطنه، 1367-1368ش،‌ ج1،‌ص 470). در 1297 فیروزمیرزا فرمانفرما در سفرنامه کرمان و بلوچستان می‌نویسد: ‌«شهر (بم) که در زیر ارگ واقع شده بکلی خراب می‌باشد که خانوار هم ساکن نیست» (ص 7).

 منابع: ابن‌اثیر، الکامل فی‌التاریخ، بیروت 1405/1985؛ ابن‌حوقل، کتاب صوره‌الارض، چاپ دخویه، ‌لیدن 1967؛ ابن‌خرداذبه، کتاب المسالک و الممالک،‌ چاپ دخویه، ‌لیدن 1967؛ ابن‌رسته، کتاب الاعلاق النفیسه، ‌چاپ دخویه، لیدن 1967؛ ابن‌فقیه، مختصر کتاب البلدان، چاپ دخویه، لیدن 1967؛ محمدبن محمد ادریسی، کتاب نزهه المشتاق فی اختراق الآفاق، قاهره ]بی‌تا[؛ ابراهیم‌بن محمد اصطخری،‌ کتاب مسالک الممالک، چاپ دخویه،‌ لیدن 1967؛ ‌محمدحسن‌بن علی اعتماد‌السلطنه،‌ تاریخ منظم ناصری، چاپ محمد اسماعیل رضوانی، تهران 1363-1367 ش؛ همو، المآثر و الآثار،‌ در چهل سال تاریخ ایران، چاپ ایرج افشار، ج 1، تهران 1363 ش؛ همو، مرآه البلدان، چاپ عبدالحسین نوائی و میرهاشم محدث، تهران 1367- 1368 ش؛ احمد بن حامد افضل‌الدین کرمانی،‌ عقدالعلی للموقف الاعلی، چاپ علیمحمد عامری نائینی، تهران 1356 ش؛ ژان اوین، «مقدمه بر دو رساله صوفیانه، مقامان طاهرالدین محمد و شمس‌الدین ابراهیم»، فرهنگ ایران زمین، ج 2 (1333 ش)؛ ایران. وزارت کشور،‌ قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران،‌ مصوب 16 آبانماه 1316، تهران ] بی‌تا[؛ محمد ابراهیم باستانی پاریزی، سیاست و اقتصاد عصر صفوی، تهران 1357 ش؛ احمدبن یحیی بلاذری، فتوح البلدان، چاپ عبداله انیس طبّاع و عمر انیس طبّاع، پیروت 1407/1987؛ هنری پاتینجر، مسافرت سند و بلوچستان، اوضاع جغرافیائی و تاریخی، ترجمه شاهپور گودرزی، تهران 1348 ش؛ ‌حدود العالم من المشرق الی المغرب، چاپ منوچهر ستوده،‌ تهران 1340 ش؛ حمدالله‌بن ابی‌بکر حمدالله مستوفی، کتاب نزهه القلوب، چاپ گی‌لسترنج، لیدن 1915، چاپ افست تهران 1362 ش؛‌ غیاث‌الدین‌بن همام‌الدین خواندمیر، تاریخ حبیب‌السیر، چاپ محمد دبیرسیاقی،‌ تهران 1353 ش؛ ذوالفقار کرمانی، جغرافیای نیمروز، تهران 1374 ش؛ حسینعلی رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، ج 8:‌ استان هشتم (کرمان و مکران)، ‌تهران 1355 ش؛ رشیدالدین فضل‌الله، کتاب مکاتبات رشیدی، چاپ محمد شفیع، لاهور 1364/1945؛ پرسی مولزورث سایکس، سفرنامه ژنرال سرپرسی سایکس، ترجمه حسین سعادت نوری، ‌تهران 1336 ش؛ محمدتقی سپهر، ناسخ‌التواریخ:‌ سلاطین قاجاریه، چاپ محمدباقر بهبودی، تهران 1344-1345 ش؛ زین‌العابدین بن‌اسکندر شیروانی، بستان السیاحه،‌ یا، سیاحت‌نامه، تهران 1315، ‌محمد بن جریر طبری،‌تاریخ الرسل و الملوک، چاپ دخویه، لیدن 1879-1896، چاپ افست تهران 1965؛ ابوالقاسم فردوسی، شاهنامه فردوسی، متن انتقادی، مسکو 1963-1971؛ فیروز میرزابن عباس‌میرزا فرمانفرما، سفرنامه کرمان و بلوچستان، چاپ منصوره اتحادیه (نظام مافی)،‌ تهران 1360 ش؛ قدامه بن جعفر، کتاب الخراج، چاپ دخویه، لیدن 1967؛ کارادووو، متفکران اسلام، ترجمه احمد آرام، ج 1-2،‌ تهران 1363 ش؛ کارنامه اردشیر بابکان، با متن پهلوی، آوانویسی،‌ ترجمه فارسی و واژه‌نامه، چاپ بهرام فره‌وشی، تهران 1354 ش؛ محمود کتبی، تاریخ آل‌مظفر،‌ چاپ عبدالحسین نوائی، تهران 1364 ش؛ هاینس گویه،‌ «ارگ بم» ترجمه کرامت‌الله افسر، در نظری اجمالی به شهرنشینی و شهرسازی در ایران، چاپ محمد یوسف کیانی، تهران 1365 ش؛ محمد مهدی محلاتی، جغرافیای شهر بم، تهران 1367 ش؛‌ محمدبن ابراهیم، تاریخ کرمان: سلجوقیان و غز در کرمان، چاپ باستانی پاریزی، تهران 1343 ش؛‌ مرکز آمار ایران،‌ سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375: نتایج تفصیلی کل کشور،‌ تهران 1376 ش؛ احمد مستوفی،‌ شهداد و جغرافیای تاریخی دشت لوت، تهران 1351 ش؛ محمد جواد مشکور، «نام خلیج فارس»، در مجموعه مقالات خلیج فارس، تهران 1369 ش؛ محمد سعید بن علی مشیزی، تذکره صفویه کرمان، تهران 1369 ش؛‌ علی بن محمد معین‌الدین یزدی، مواهب الهی، ‌چاپ سعید نفیسی، ‌تهران 1326 ش؛ محمد بن احمد مقدسی،‌ کتاب احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، چاپ دخویه، لیدن 1967؛ محمدصادق موسوی اصفهانی، تاریخ گیتی‌گشا، با مقدمه سعید نفیسی، تهران 1363 ش؛ تئودور نولدکه،‌ تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان، ترجمه عباس زریاب، تهران ]تاریخ مقدمه 1358 ش[؛ احمدعلی وزیری کرمانی، تاریخ کرمان، چاپ باستانی پاریزی، تهران 1362 ش؛ همو، جغرافیای کرمان، چاپ باستانی پاریزی، تهران 1354 ش؛ عبدالله بن فضل‌الله وصاف حضره، تحریر تاریخ وصّاف، به قلم عبدالمحمد آیتی، تهران 1346 ش؛‌ یاقوت حمودی، معجم‌البلدان، چاپ فردیناند ووستنفلد،‌ لابیزیک 1866-1873؛ چاپ افست تهران 1965؛‌ احمدبن اسحاق بعقوبی، البلدان،‌ترجمه محمد ابراهیم آیتی،‌ تهران 1356 ش؛


  

ارگ بم بر بلندای صخره ای سترگ، درجنوب رودخانه پشت رود جا دارد و شهر بم و دیوار شهربست قدیم آن در جنوب ارگ و درفاصله میان رودخانه پشت رود و رودخانه دیگری شکل گرفته است و امروزه بسترود به خیابانی میان شهری بدل گردیده است .

ارگ بم عضوی از منظومه ای بزرگ از بناهای تاریخی است که آن را در میان گرفته اند ؛ شهر باستانی دارزین با قدمتی در حدود هزاره اول پیش از میلاد در اراضی شمال غربی بم امروزی برپا بوده و هنوز کوشک های میان محله های شهردوران قرون اولیه اسلامی در آن بر پامانده اند و تنها قریه کوچکی در حوزه غربی آن آباد است ؛ قلعه دختر در شمال رودخانه پشت رود و در جنوب آن بنای چارطاق و ساختمان کوشک و پیر علمدار و همچنین در مشرق و نزدیکی ارگ، بنای تاریخی مسجد حضرت رسول بر پیرامون فضای ارگ برپا بوده اند . هرچند که پیشینه این بنا ها سالیابی نشده است ، با این حال قدمت آن ها ، از قرون اولیه دوران اسلامی تا دوره ایلخانی قابل تخمین به نظر می رسد.
 سالیابی بناهای تاریخی واقع در ارگ بم و همچنین بناهای پیرامون آن تاکنون در برنامه کار باستان شناسان قرار نگرفته است ، از اینرو شایسته است که بیشتر به گزارش های شفاهی مردم و متون تاریخی اکتفا نمود. . در متون تاریخی ؛ پیدایش ارگ بم را به بهمن بن اسفندیار نسبت داده اند، و او را اردشیردرازدست از شاهان دوران هخامنشی قلمداد کرده اند. در سیمای برخی از برش های ارگ نیز لایه های ساختمانی بیشماری نمایان است که گویای ساخت و سازهایی مکرر در ارگ و تأییدی بر درستی تخمین قدمت متون تاریخی است.
هرچند که تا کنون وقوع زلزله های بزرگ در منطقه بم گزارش نشده است و یا دست کم از آن بی اطلاع مانده ایم ، با این حال ارگ بم طی عمر طولانی خود ، بارها مورد مهاجمه ها ، جنگ ها و محاصره های طولانی دشمن تخریب و ویرانی بوده و نشانه های شاخصی از ویرانی های آن در دست است . با این حال هر باربالنده تر گذشته برای استقرار نسل های بعدی انتخاب شده ، مرمت شده و گسترش یافته است .
ساکنان ارگ بم در حدود یکصد و پنجاه سال پیش ، برای آخرین بار مأوای ارگ را ترک نموده ودرون باروی شارستان و در میان باغ ها و نخلستان های بیرون از شهر سکنی گزیدند. وسعت ارگ بم به ییست هکتار می رسد . جز باروی شارستان که درحوزه شمالی به باروی ارگ نزدیک است و به فاصله اندکی از باروی ارگ جا دارد . در حوزه جنوبی چهار بارو بخش فراز کوه سنگی را احاطه کرده است که به احتمال زیاد راستای هر بارو نشان دهنده گسترش حاکم نشین ارگ در دوره ای از تاریخ است . ساختمان ارگ بم در شکل توسعه یافته اش از دو بخش مردم نشین و حاکم نشین تشکیل شده است. در فضای شمالی بیرون ارگ ، بنای گنبد بزرگ یخدان و در نزدیکی آن دیواره رفیع یخ چاوون جا دارد .
بخش حاکم نشین بر فراز قله صخره و در شمال ارگ جا دارد و متشکل از بنا هایی است، همچون؛ برج اصلی ، چهارفصل ، خانه حاکم ، چاه آب ، حمام ، خانه رئیس سرباز خانه (ساختمان معروف به آسیاب بادی) ، سرباز خانه ، دروازه (ساسانی) و برج و باروی این مجموعه را شامل می شود . گفتنی است که جز بنای آسیاب بادی ، دیگر بخش های حاکم نشین بر باروهایی سنگی با بلندی نزدیک به هفت متر استوار شده است که در زیر روکش کاهگلی پنهان مانده است ، چنین به نظر می رسد که در لایه های مانده در محدوده باروی سنگی به ویژه در سطوح زیرین آن کهنه ترین بخش حاکم نشین باشد. در بخش شرقی حاکم نشین دروازه مسدود شده ای است که آن را کد کرم (خانه کرم) می خواندند و وجود این پدیده را سندی بر جا مانده از داستان هفتواد تلقی نموده اند.
فضای مردم نشین یا عامه نشین با حصاری بلند در راستای شرقی غربی از بخش حاکم نشین جداشده و دسترسی این دوبخش به یکدیگر از راه دروازه ای است که از شمال بنای میر آخور به سرباز خانه حاکم نشین می رسد. بخش مردم نشین را به دوره ای از گسترش ارگ نسبت داده اند ، با این حال این دوبخش در میان باروی حصینی با 38 برج بزرگ و کوچک جای دارد که یکپارچه به نظر میرسد وتنها دروازه این مجموعه در میان باروی جنوبی مردم نشین جاسازی شده است . فضای مردم نشین شامل : دروازه ورودی ، بنای سردروازه ، راسته بازار ، مسجد جامع ، بنای زورخانه (مقبره) ، ساباط و خانه جهودا ، میدان تکیه، مسجد پیامبر ، حمام ، مدرسه (خانقاه) ، اصطبل ، بنای میراخور و محله های مسکونی است .

طی سال های اخیر ، مرمت و بازسازی ساختمان میرآخور در شمال بنای اصطبل به عنوان دفتر کار مرمت و احیای ارگ ، سرآغازی بود بر فعالیت های کلان سازمان میراث فرهنگی کشوردر شهرستان بم .در این رهکذر به مرور بررسی ، خواناسازی و احیای شبکه معابر و بناهای سردروازه ، راسته بازار ، چارسوق ، مسجد جامع ، مجموعه میرزا نعیم ، خانه ساباط ، بناهای پیرامون میدان تکیه ، اصطبل ، مدرسه ، سربازخانه ، خانه رییس قشون ، بخش جنوبی و بخش غربی بارو و برج های پیرامونی ارگ ، ساختمان گنبد یخدان ، باروی یخچاوون و مسجد حضرت رسول در فضای بیرونی ارگ مرمت و احیا گردید و برای تحقق اهداف از پیش تعریف شده راه اندازی شد و سامان گرفت .
 در کاوش های سالهای اخیردر فضای دروازه اسپیکان که در باروی شارستان و در شمال غربی ارگ واقع است ، تاسیسات آب رسانی مخفی ارگ آشکار گردید .آب دو رشته قنات در ساختمان پخشگاه همجوار با این دروازه ، چند بخش شده و بخشی از آن از طریق تنبوشه به ساختمان شترگلو واقع در خندق غربی می رسیده و به میان ارگ هدایت می شده و در ساختمان حمام بخش غربی مردم نشین ظاهر می گردیده است .
   
   
  دانشنامه جهان اسلام

مدخل (بم) نوشته خسرو خسروی

بًم، شهرستان،‌ شهر، و قلعه ای در استان کرمان.

 1) شهرستان بم (جمعیت طبق سرشماری 1375 ش 198435 تن، که از آن میان حدود 43 درصد شهرنشین؛ و حدود 47 درصد روستانشین بوده اند). در مشرق و مرکز استان کرمان قرار گرفته، از شمال به شهرستان کرمان، از مشرق به شهرستانهای زاهدان و ایرانشهر، از جنوب به شهرستان جیرفت

، و از مغرب به شهرستان بردسیر محدود است. مشتمل است بر چهاربخش حومه (مرکزی)، رایگان، نًرماشیر و فًهوج، و شهرهای بم و بًروات. کویر لوت (دشت لوت)، در قسمت شمال و شمال شرقی آن واقع شده و مغرب آن کوهستانی است. آبادیهای بم در دامنة کوهها و دشت قرار دارد. رشته کوههای بارز و کوههای راین درشمال و مغرب آن (ارتفاع بلندترین قله: 4465 متر به نام هزار در بخش راین) تا جنوب شهرستان امتداد دارد، و در آنجا شاه کوه و نمداد (ارتفاع بلندترین قله: 3491 متر) نامیده می شود. کوه کِشیت در شمال شهرستان با جهت شمال غربی – جنوب شرقی تا مغرب شهر بم امتداد دارد و کویر لوت را از درة‌ تهرود جدا می کند. گردنة سرپشت در نزدیکی دارزین در مغرب شهر بم واقع است. رودهای موسمی آن فهرج و تَهْرود جدا می کند. گردنة سرپُشت در نزدیکی دارزین در مغرب شهر بم واقع است. رودهای موسمی آن فهرج و تَهرود است. تَهرود از کوه هزار در ارتفاعات ساردویه سرچشمه می گیرد، از دهستان تهرود، در بخش راین، می گذرد و به لوت شورگَز منتهی می شود. بم در تابستان بادهای گرم به نام لِوار دارد. در مشرق شهرستان،‌ در بخشهای ریگان و نرماشیر، جنگلهای تُنُکِ درختان گز و کَهور دیده می شود. دره های واقع در کوههای بارز و کشیت،‌ با آب فراوان و سبز و خرمی،‌ از دیرباز باعث سکونت مردم در آنجا و پیدایی آبادیها و کشت و ورز شده است. آب آشامیدنی مردم از چشمه ها و چاههای عمیق و نیمه عمیق و قنات تامین می شود. دهها رشته قنات،‌ زمینهای آن را مشروب می کند. از محصولات عمدة آن گندم و جو و مرکبات است. خرما و حنا و مرکبات آن صادر می شود. از صنایع دستی قالی بافی،‌ سبدبافی،‌ حصیربافی و گلیم بافی دارد. پرورش گاو و گوسفند و بز در آن رایج است. در نواحی بیابانی بم از شتر برای رفت و آمد و بارکشی استفاده می شود. معادن مرمر و چشمة آب گرم معدنی دارد. راه اصلی کرمان – زاهدان، کرمان- ایرانشهر، و کرمان- جیرفت از آن می گذرد. این شهرستان زلزله خیز است. از جمله آثار باستانی آنجاست: میل نادری (درست تر: میل قاوردی)، از آجر، از دوره نادرشاه به ارتفاع تقریبی چهل گز در نزدیکی شهر فهرج (وزیری کرمانی، 1364 ش، ج 1، ص 355،‌ 356، حاشیه)؛ قلعة دختر؛ ویرانه های شهر قدیمی ریگان از دورة اشکانی (مستوفی، ص 349) در حدود 37 کیلومتری جنوب شرقی شهر فهرج؛ ویرانه های ساسانی – اسلامی نرماشیر، نزدیک روستای چَغوک آباد (حدود نوزده کیلومتری جنوب غربی آبادی فهرج)؛ و قلعه (ارگ) بم در 1316 ش، شهرستان بم در استان هشتم با بخشهای بم (حومه)‌، سبزواران (جیرفت)، ساردویه،‌ کهنو (کَهْنوج)، و مَشیز (بردسیر) تشکیل شد (ایران. وزارت کشور، ص 15 مکرر). در تیر 1324 بخش بردسیر از آن مجزا و تابع شهرستان سیرجان گردید (همان، ص 23 مکرر) طبق تصویبنامة شهریور 1325، دهستان نرماشیر (فهرج) تبدیل به بخش، و تابع شهرستان بم شد (همان، ص 24 مکرر) و جیرفت از شهرستان بم مجزا و تبدیل به شهرستان گردید (همان، ص 25 مکرر) درهمان سال،‌دهستانهای اسفندقه و راین از بخش ساردویه مجزا و به عنوان بخش، تابع شهرستان جیرفت شد (همانجا) در مهر 1326، دهستان ده بکری (مُرغَک)، از بخش مرکزی (حومه) شهرستان بم مجزا و تابع بخش راین و جزو شهرستان بم گردید، و دهستان اسفندقه از بخش راین شهرستان بم مجزا و ضمیمه بخش ساردویه و تابع شهرستان جیرفت شد (همان، ص 26 مکرر) بعداً بخش کهنوج نیز از شهرستان بم جدا و به شهرستان تبدیل شد.

 2) شهر بم. مرکز شهرستان بم (جمعیت طبق سرشماری 1375 ش: 70079 تن)، در ارتفاع حدود 1060 متری،‌ در دشتی حاصلخیز، در شمال رشته کوههای بارز در مسیر راه اصلی کرمان – زاهدان، و کرمان – ایرانشهر- چابهار (دریای عمان)، در حدود 200 کیلومتری جنوب شرقی شهر کرمان واقع است. فاصلة آن تا ایرانشهر در جنوب شرقی حدود 357 کیلومتر، و تا جیرفت در جنوب غربی حدود 118 کیلومتر است. آب و هوای آن عمدتاً کویری است. حداکثر مطلق دمای آن به 49 درجه سانتیگراد، و حداقل آن به 9- درجه سانتیگراد می رسد. گاهی در بم برف می بارد. رشته کوههای بارز مانند سدّی در جنوب دشت بم کشیده شده است. رود موسمی تهرود از شمال شهر به نام رود بم (یا رود پشت) می گذرد. آب آشامیدنی بم عمدتاً از چاه و قنات تامین می شود. حدود 29 رشته قنات با جهت غربی- شرقی وارد شهر و حومة آن می شود. طول برخی از آنها به حدود بیست کیلومتر می رسد. محلة قدیمی زرتشتیها در شمال غربی شهر واقع است. از جمله بناهای قدیمی شهری: مسجد سید (تاریخ بنا: 1262)؛ امامزاده اسیری؛ مسجد اسعدالدوله (1294)؛ بقعة امامزاده زید منسوب به یکی از امام چهارم علیه السالم که زیارتگاه اهالی است؛ و مسجد وکیل (تاریخ بنا: 1284-1287) محلة کوزران (گوزاران) در شمال غربی آنجاست. ده بکری در دهستان کوهستانی مرغک،‌ در حدود 26 کیلومتری جنوب آبادی دارزین، از مراکز ییلاقی اهالی بم است. بم کارگاههای چاقوسازی دارد. از تفرجگاههای مردم شهر باید از ارگ جدید بم نام برد. بم دارای فرودگاه است. از جمله محله های قدیمی شهر، لشکر فیروز است که در مغرب قلعه قرار گرفته است (محلاتی، ج 1، ص 201، نقشه) هنگام شورش آقاخان محلاتی، نصرت الدوله چهارده ماه بم را محاصره کرد و پیرامون آن عماراتی بنا نهاد (ذوالفقار کرمانی، ص 20) که بتدریج به نام لشکر فیروز معرف شد.


  
  

مسجد پامنار{ خیابان شهید فتحعلیشاهی – قرن هشتم (سال 789 هجری قمری همزمان با سلطان عمادالدین احمد پسر امیر مبارزالدین محمد)

امسجد پامنار یکی از مساجد قدیمی کرمان به شمار می رود که تاریخ بنای آن به قرن هشتم هجری ( دوران حکومت آل مظفر) می رسد . سردر ورودی ، مناره مسجد، کاشیکاری مفرق و مقرنس سازی آن ، نظر باستان شناسان را به خود جلب نموده است.

 

مجموعه گنجعلی خان {میدان و بازار 1005 – مدرسه 1007- آب انبار1019 – حمام 1020 هجری قمری}

این مجموعه، ابراهیم خان ظهیرالدوله از حکام دوران پادشاهی فتحعلی شاه است.این مجموعه از بازار ، حمام ، آب انبار، مدرسه و خانه مدرس یا خلوت ، تشکیل گردیده و در ساخت آن تا حدود زیادی از فضاهای معماری صفویه الهام گرفته شده و هم اکنون به عنوان یکی از ارزشمند ترین مجموعه ها و زیباترین آثار تاریخی کرمان محسوب می شود.

 

 

 ارگ بم{قبل از اسلام}

ارگ بم ، بزرگترین شهر خشتی جهان بوده که قدمتی بیش از 2200 سال بر آن متصور است . این بنا در شمال شرقی بم بر فراز تپه ای آذرین قرار گرفته است و از چهار قسمت ، 38 برج دیده بانی ، یک خندق و بارویی عظیم تشکیل شده بود. مساخت ارگ در حدود 20 هکتار است.
 
دور تا دور ارگ ، خندقی عمیق بوده که طی قرن ها این مجموعه را از یورش ها حفظ کرده است .مصالح اصلی بنا، خشت خام و گل رس است. به ندرت سنگ ،آجر و تنه خرما نیز در بنای ارگ به کار رفته است.
 
از مکان های شناخته شده ارگ بم یک راهروی اصلی است که در گذشته بازار بوده و علاوه بر این در مجموعه ارگ بم آثاری از بقایای آتشکده دوره ساسانی ، زروخانه، حمام عمومی ، اصطبل، سربازخانه ، زندان ها و عمارت چهارفصل نیز باقی بوده است که متأسفانه در زلزله دی ماه 82 تخریب شدند.
 
در این بنای بزرگ خانه های عمومی متصل به هم ساخته و به یکدیگر راه داشته اند. در بعضی از خانه ها آثاری از حمام های خصوصی دیده می شود و نیز اصطبل ها در مکانی جدا از خانه ها قرار داشته اند.
 
تعدادی از خانه های ارگ دوطبقه ساخته شده بودند که این امر نشان از روند ازدیاد جمعیت دریکی از دوره های گذشته دارد.
 
زروخانه ارگ به شیوه سایر ورزشگاه های سنتی از چهار ایوان ، یک گنبد و گود تشکیل شده بود.
 
در دوره اسلامی ، مجموعه ارگ عبارت بود از : دو مسجد، به نام های : مسجد جامع و مسجد حضرت محمد (ص) و یک حسینیه شامل یک صحن ، یک ایوان دو طبقه و چند اتاق ، همچنین سه منبر خشتی نیز در حسینیه وجود داشت. قسمت حاکم نشین ارگ از دو قسمت تشکیل شده بود : عمارت چهار فصل و خانه حاکم نشین . عمارت چهار فصل سه طبقه و قصر حکومت بوده و کلیه اوامر و احکام حکومتی در این عمارت صادر می شده است . در کنار عمارت چهار فصل یک حمام اختصاصی و یک چاه آب نیز وجود داشته اما آب آشامیدنی ساکنان ارگ از چاه هایی در حیاط خانه هایشان تأمین می شده است. ارگ بم ظاهرا تا 180 سال پیش مسکونی بوده است.

 

امامزاده حسین جوپار { دوره صفویه }

این بنا که آرامگاه یکی از فرزندان امام موسی کاظم (ع) است مشتمل بر حیاط ، حرم ، گنبد و رواق است و در دوره صفویه بنا گردیده است.

 

پیر بابا مسافر { قرن هفتم هجری}

از جمله بناهای قدیمی شهداد است که قدمت آن به قرن هفتم هجری می رسد. 

 

 

میمند { بیش از پنج هزار سال قبل از اسلام} 

 

روستای میمند در 36 کیلومتری شمال شرقی شهر بابک قرار گرفته است و زمان بنای آن به دوره های قبل از اسلام می رسد . این بنا حدود 350 اثر معماری صخره ای دارد که در دل کوه کنده شده و عمق برخی از آنها به 25 متر می رسد.

 

 

مجموعه حاج آقا علی { دوره قاجاریه }

این مجموعه در نزدیکی مجموعه ابراهیم خان و در اواخر قرن سیزدهم هجری ساخته شده و مشتمل بر : مسجد ، آب انبار ، کاروانسرا و بازار است . مسجد حاج آقا علی با الهام از مسجد وکیل شیراز بنا گردیده و دارای چهل ستون سنگی یکنواخت می باشد این مجموعه را حاج آقا علی ، مشهور به زعیم الدوله ، ساخته و نیز خانه او در رفسنجان شکوه معماری گذشته را به تماشا می گذارد.
 
 
 
 
 
 
اهم آثار تاریخی و مکانهای دیدنی به تفکیک شهرستان عبارتند از:
    

شهرستان بافت:

- تپه یحیی ، یکی از ارزشمند ترین و yنی ترین مکان های باستانی ، واقع در روستای صوغان ، بخش ارزوئیه و به دوران پیش از تاریخ تعلق دارد. تل تخت قیصر در روستای سید مرتضی ، بخش رابر واقع است
- قلعه شاهماران در بخش ارزوئیه قرار دارد.

- امامزاده سید علی موسی واقع در بخش مرکزی بافت و بنای آن متعلق به دوران صفویه می باشد.

- تل کوشک در شهر رابر قرار دارد.

- پارک ملی خبر بافت

- چشمه عروس رابر بافت
- چنار 5000 ساله روستای چشمه عروس

شهرستان بردسیر:

- آسیاب آبی واقع در شهر گلزار و به دوران قاجاریه تعلق دارد.
- بقعه و آرامگاه پیر بر حق در قسمت شمال بردسیر قرار  دارد و متعلق به دوران ایلخانان می باشد.

- مسجد جامع گلزار که در مرکز شهر گلزار واقع است و متعلق به دوران سلجوقیان است.

- برج بردسیر واقع در شهر بردسیر و متعلق به دوران قاجاریه می باشد.

- ارگ بردسیر در شهر بردسیر واقع شد است.

- تل ابلیس در نزدیکی روستای سلطان آباد و جاده کرمان واقع است و به دوران پیش از تاریخ تعلق دارد.

شهرستان بم:

- مجموعه تاریخی ارگ بم در حومه شهر بم قرار دارد و بنای اولیه آن متعلق به دوره ساسانی است.
- قلعه تاریخی واقع در دهستان فهرج و متعلق به دوره ساسانی می باشد.

- امامزاده خواجه عسکر در روستای خواجه عسکر واقع است.

- میل نادری واقع در جنوب شرقی نرماشیر و متعلق به دوره سلجوقی است.

شهرستان جیرفت:

- شهر قدیمی جیرفت(دقیانوس) در غرب جیرفت واقع است و به دوران پیش از تاریخ تعلق دارد.
- قلعه کهنه در دروستای کهوروئیه جیرفت قرار دارد و متعلق به دوران ساسانیان است.

- مقبره میر حیدر واقع در روستای اسفندقه از بخش دولت آباد و به دوران صفویه تعلق دارد.

 

شهرستان راور:

- مقبره حاجیه معصومه در شهر راور قرار دارد به دوران صفویه تعلق دارد.
- یخدان راور واقع در نزدیکی روستای ده شیب قرار دارد و متعلق به دوران قاجاریه است.

- قلعه قهقهه در نزدیکی روستای ده شیب قرار دارد و قدمت آن حدوداً به 3000 سال می رسد.

- کاروانسرای دربند در 45 کیلومتری جاده راور - مشهد قرار دارد و متعلق به دوران قاجار است.

- کاروانسرای آب بیه در 45 کیلومتری جاده راور - کرمان قرار دارد و متعلق به دوران قاجار است.

- سروهای تاریخی طرز که به روستای مذبور شکوه خاصی بخشیده است

شهرستان رفسنجان:

- قیصریه در انتهای بازار شهرستان رفسنجان قرار دارد و متعلق به دوره آل مظفر می باشد.
- موزه ریاست جمهوری در خیابان مدرس شهرستان رفسنجان واقع دشه و متعلق به دوران معاصر می باشد.

- موزه مردم شناسی در خیابان بهشتی شهرستان رفسنجان واقع شده و متعلق به دوران قاجار است.

- یخدان کبوترخان واقع در دهستان کبوترخان و به دوران صفویه تعلق دارد.

- قلعه دختر در دهستان خنامان واقع است.

- مقبره امامزاده ابراهیم واقع در آبادی سه قریه از دهستان بهرمان و متعلق به دوره اسلامی است.

- مسجد جامع بیاض که به دوران اسلامی تعلق دارد.

شهرستان زرند:

- امامزاده بهاء الدین در روستای خالق آباد در 25 کیلومتری شمال غرب شهر زرند قرار دارد.
- قلعه دشتخاک در روستای دشتخاک زرند قرار گرفته و قدمت پانصد ساله دارد.

- زیارتگاه شیخ احمد در روستای حصن زرند واقع است.

شهرستان سیرجان:

- قلعه سنگ واقع در روستای سعید آباد سیرجان و متعلق به دوره ساسانی است.
- کاروانسرای خانه سرخ واقع در روستای نصرت آباد شهرستان سیرجان و متعلق به دوره قاجاریه می باشد.

- بادگیر چپقی در شهرستان سیرجان قرار دارد و متعلق به دوره معاصر است.

- یخدان حاج رشید در شهرستان سیرجان قرار دارد.

- شهر قریه سیرجان در 12 کیلومتری  جاده  بافت واقع است و به اوایل دوره اسلامی تعلق دارد.

 

شهرستان شهربابک:

- دره و دهکده صخره ای میمند در 36 کیلومتری شهربابک (روستای میمند) واقع است. متعلق به دوره تاریخی می باشد.
- مسجد و حسینیه شهر کهنه واقع در بلوار معلم شهربابک و متعلق به دوره صفویه است.

- عمارت موسی خانی واقع درخیابان شریعتی شهربابک که به دوره قاجار تعلق دارد.

- غار ایوب در روستای دهج شهرستان شهربابک واقع است.

 

شهرستان عنبرآباد:

- قلعه ملک آباد زاخت در ملک آباد عنبر آباد قرار دارد و متعلق به دوران سلجوقیان است.
- مقبره سالار رضا در روستای گرم سالار رضا،دهستان مردهک عنبر آباد قرار دارد و متعلق به دوران صفویه می باشد.

شهرستان قلعه گنج:

- تپه کلات مالک،تپه رمشک،تپه باستانی چیل آباد ،تپه گل بزرگ،گل کوچک،تم حسنی،نهرندگان ،هرمز ،گوربندان،پا کلات، تمگران، رمشک، تم سرخ، تپه تم سفید، تپه راین قلعه، کلاتک پاتعلی، شهر حیدر.  

شهرستان کرمان:

- مسجد امام(ملک) در شهر کرمان واقع است و متعلق به دوران سلجوقیان است.
- مسجد جامع در شهر کرمان واقع است و در قرن هشتم شجری بنا گردیده است.

- مجموعه(حمام،بازار و مدرسه) گنجعلی خان واقع در مرکز شهر کرمان که به دوران صفویه تعلق دارد.

- گنبد مشتاقیه در شهر کرمان قرار دارد  و متعلق به دوران قاجار است.

- موزه هرندی در شهر کرمان قرار دارد  و متعلق به دوران قاجار است.

- تخت درگاه قلی بیگ واقع در شرق کرمان و به دوران افشاریه تعلق دارد.

- یخدان های مؤیدی و زریسف در شهر کرمان قرار دارد و متعلق به دوران قاجار می باشند.

- قلعه کهنه در بخش شهداد قرار گرفته و متعلق به دوره های ساسانی و اسلامی می باشد.

- امامزاده زید واقع در بخش شهداد و به دوره صفویه تعلق دارد.

- آستانه شاه نعمت الله ولی واقع در شهر ماهان و متعلق به قرن نهم هجری است.

- باغ شاهزاده در شهر ماهان واقع شده و متعلق به دوره قاجار است.

- امامزاده حسین در شهر جوپار قرار دارد و بنای آن به دوران صفویه تعلق دارد.

- ارگ راین در شهر راین قرار دارد و متعلق به دوران اسلامی است.

- گنبد جبلیه در شرق کرمان قرار دارد و گویا مربوط به اواخر دوره ساسانی می باشد که در اوایل اسلام تعمیر و مرمت شده است.

- قلعه دختر و قلعه اردشیر واقع در شرق شهر کرمان و متعلق به دوران اشکانی و ساسانی می باشند.

شهرستان کوهبنان:

- خانقاه ابوسعید ابوالخیر در کوهبنان واقع است و متعلق به دوران اسلامی اشت.
- برج سنگی بی بی عصمت در روستای بی بی عصمت کوهبنان قرار دارد و قدمتی حدوداً پانصد ساله دارد.

شهرستان کهنوجان:

- تمب میش پدام در رودبار قرار دارد و متعلق به دوران اشکانی است.
- قلعه کهنوج در شهر کهنوج قرار دارد.

- سنگ نبشته های زهمکان در بخش فاریاب قرار دارد.

شهرستان منوجان

- قلعه منوجان در نزدیکی شهر منوجان قرار دارد.


  

آثار و بناهای تاریخی

از غنی تری عناصر فرهنگ مادی هر سرزمین که نشانه تمدن نیاکان آن جامعه و شناسنامه ای برای بیان موجودیت یک تاریخ است،آثار باستانی بجای مانده آن اقلیم می باشد.
 
در جای جای سرزمین پهناور اسلامیمان- بخصوص در اقلیم ایرانیان باستان(کرمان)-آثار و نشانه هایی از تاریخ کهن و دیرینه کشورمان وجود دارد که هر یک از آنها گوشه هایی از تمدن و نشانه هایی از تاریخ کهن و دیرینه کشورمان وجود دارد که هریک از آنها گوشه هایی از تمدن و تاریخ پر افتخارمان را باز می نمایند.حفظ و حراست از این آثار و ابنیه علاوه بر این که باعث پاسداری از قدمت و دیرینگی تاریخی سرزمینمان را سبب می شود، می تواند زمینه ساز رشد و توسعه صنعت گردشگری نیز شود و مشتاقان و علاقه مندان به دیدار از این قبیل آثار و ابنیه را از داخل یا خارج به دیدار مواریث فرهنگی گرانسنگ این دیار،روانه نماید.
 
نکته مهم در خصوص آثار و بناهای تاریخی اینکه ، اگر چه معمولا جاذبه هایی چون مشتاقیه ، گنبدجبلیه،مسجد جامع،مسجد امام(ملک) و .... در کرمان ، و آثاری چون آستانه شاه نعمت الله ولی،باغ شاهزاده در ماهان و آستانه شاهزاده حسین در جوپار و ارگ تاریخی در بم مورد بازدید قرار می گیرند ، اما نباید فراموش کرد که آثاری با قدمت بیشتر چون :تپه یحیی در صوغان بافت،مجموعه سنگی میمند،تل ابلیس در بردسیر،آقوس شهداد و ویرانه های شهر دقیانوس یا شهر دسیوس جیرفت در گستره جغرافیایی این دیار وجود دارد که طول عمر برخی مانند مجموعه میمند به قریب 10 هزار سال پیش از این می رسد،اثری که رد پای تاریخ و فرهنگ این دیار به شمار می رود و نشان از مردمانی است که فرهادگونه با تیشه عشق و ایمان ، دل سنگ را شکافته و نقشی از همت و حمیت خود را بر سینه کوه نشانده اند.
 
البته قابل ذکر است که کرمان از لحاظ ابنیه تاریخی موجود جزو پنج شهر اول ایران به حساب می آید.
 
جاذبه های تاریخی مشهور این دیار:

 مزار شاه نعمت الله ولی کرمانی[ماهان،840 هجری قمری]

بر مرقد شاه نعمت الله ولی                                 دیدم که نوشته اند با خط جلی
کاین پیکر خفته اندرین خاک عزیز                           شاهی است ولی گدای درگاه علی

بخش اصلی آستامه شاه نعمت الله ولی که همچون نگینی برتارک این دیار می درخشد،از یادگارهای احمد شاه بهمنی دکنی،از ارادتمندان شاه نعمت الله ولی است.و بقیه در زمان شاه عباس اول ،محمد شاه و ناصرالدین شاه ،ایجاد شده است.
 
بر روی کتیب? درب ورودی بقعه می خوانیم :شهاب الملک الدنیاوالدین.... احمدشاه ابوالمفازی و تاریخ اتمام 840 هجری قمری.

توالی صحن های آستانه، از ورودی خیابان اصلی به این شرح است:

صحن اتابکی:این صحن در زمان علی اصغر خان اتابک،صدراعظم ناصرالدین شاه و با وجود نامبرده ساختهشده است.

 

صحن وکیل الملکی:محمد اسماعیل خان وکیل الملک ، بنا کرده و مرتضی قلی خان فرزند وی نیز دو مناره و سردر بر آن اضافه نموده است.

 

رواق وکیل الملکی: در جنوب این رواق ،مقبره امیر نظام گروسی ادیب و سیاستمدار و حاکم کرمان (1317 هجری قمری) قرار دارد.

 

حرم:بنای آن بدستور احمد شاه دکنی احداث گردید.

رواق شاه عباسی : بر سر در این رواق ، نام مقدس دوازده امام بر  روی فولاد به صورت برجسته نوشته شده و از نفائس به شمار می رود.

 

صحن میر داماد: در زمان شاه عباس ، بنا گردیده است.

صحن حسینیه: مناره های این صحن هر کدام 6/41 متر ارتفاع دارد که در زمان محمد شاه قاجار بنا گردیده و در جریان زلزله 1360 شمسی آسیب دیده و سپس مورد بازسازی قرار گرفته است.

 

توضیح اینکه صحن مزبور بوسیله پلی به خانه بیگلربیگی متصل می شده که در جریان سیل 1311 تخریب و خانه مذکور از آستانه جدا گردیده است . این خانه در حال حاضر معروف به باغ متولی باشی است. ضمناً کتابخانه و موزه این مجموعه از جاذبه های دیدنی آستانه به شمار می روند.

 

باغ شاهزاده ماهان {ماهان – 1298 هجری قمری}

باغ شاهزاده یکی از عالی ترین و زیباترین باغ های سنتی ایران محسوب می شود . این باغ در نیم فرسنگی ماهان در دامنه کوه های تیگران جلوه گری می کند و از یادگارهای عبدالحمید میرزا فرمانفرما – حاکم کرمان ، در دوره قاجاریه (1297 هجری ) است . در جریان احداث و اساحه این باغ مردم منطقه دچار زحمات زیادی بوده اند ، گویند که چون خبر مرگ ناگهانی حاکم به ماهان بردند، بنایی که مشغول تکمیل سر در ساختمان بود ، تغار گجی که به دست داشت محکم به دیوار کوبید و کار را رها کرده و فرار نمود ، آن طور که جای خالی کاشی ها همچنان بر سردر ورودی خودنمایی می کند.
 
این باغ ، دارای سردر ورودی بسیار زیبا، عمارت شاه نشین و حمام می باشد. از قسمت های ارزشمند باغ، شبکه آب رسانی و حوض های آن می باشد که در محور مرکزی باغ قرار دارد.در جلوی عمارت اصلی ، حوض بزرگی با پنج فواره مشاهده می شود و آب این حوض که سرچشمه آن قنات معروف تیگران است به پاشویه سنگی اطراف آن ریخته و از آنجا به طرف ده شر شره آبشار گونه جاری می شود . این شبکه آبرسانی از نظر طراحی ، شاهکار محاسبه و دقت به شمار می رود. بازسازی با شاهزاده بعد از پیروزی انقلاب درسال 1370 همزمان با برگزاری کنگره خواجوی کرمانی انجام شد.

 

تخت درگاه قلی بیگ{درجنوبشرقی کرمان –منتهی الیه کوههای صاحب الزمان – بعد از اسلام}

به صورت یک تخت با عمارتی مکعب شکل در وسط با طاقنماهایی در چهار طرف.«درگاه قلی بیگ» از نوادگان «بیرام بیگ» و از امرای اواخر دوره صفویه و رئیس ایل افشار در کرمان بوده.باستانی پاریزی می نویسد :«درگاه قلی بیگ» در جوار باغ بیرم آباد در دل کوه ساختمانی زیبایی به وجود آورد و در پایین کوه نیز دریاچه ای ایجاد نمود و آب قریه سرآسیاب را با مجرایی که در دل سنگ کنده بود به پایین دریاچه رساند آثار دریاچه هنوز باقی است. پسر درگاه قلی بیگ ، خاندان قلی بیگ در زمان نادر شاه حکمران کرمان شد. از فعالیت های حکومتی درگاه قلی بیگ اطلاعی در دست نیست . ولی سرانجام به سال 1108 هجری قمری وفات یافت و او را در همین مکان به خاک سپردند . سنگ مرمری بر روی قبر اوست که در پایین آن با خط ثلث صلوات بر دوازده امام و بالای آن اسم متوفی نقر شده . چند نفر دیگر از بزرگان این طایفه در این تخت مدفون می باشند از جمله مجد الاسلام و محمود دبستانی (امین لاسلام )و دختر پرویز دبستانی.

 

گنبد جبلیه (گنبد گبری/نبدزیگ){-شرق کرمان –سر راه مسجد صاحب الزمان – قبل از اسلام}

پلان گنبد هشت ضلعی و روی اضلاع آن طاق نماهای متعددی به چشم می خورد. تاریخ دقیق و نحوه کاربرد بنا روشن نیست، اما از سبک معماری ، «آن گونه استنباط می شود که بنای مذکور مربوط به اواخر دوره ساسانی می باشد که در اوایل اسلام تعمیر و مرمت شده یا این که در اوایل اسلام با الهام از معماری ساسانی بنا گردیده است. گویا، در بنای گنبد از ملات مخصوصی استفاده شده است ( در روایات چنین آمده است دراین ملات از شیر شتر استفاده شده است) که هرگز پوسیدگی به خود نمی گیرد.

 

 

 مسجد امام خمینی (مسجد ملک) {خیابان امام – قرن پنجم}

بزرگترین مسجد کرمان است که سابقه تاریخی آن به قرن پنجم هجری ( در سال 478 زمان توران شاه سلجوقی) می رسد . این مسجد با شبستان های متعدد و صحن وسیع و قنات مستوره (منسوب به نام دختر توران شاه) که آب آن روزگاراز میان مسجد عبور می کرد ، جاذبه تاریخی خاص خود را حفظ کرده است. برج آجری و سه محراب گچ بری شده، در این مسجد دیدنی است.

 

مشتاقیه (سه گنبد) { میدا شهدا – 1206 هجری قمری – دوره قاجاریه}

مشتاقیه مرکب از سه گنبد است که سه مقبره مشتاق علیشاه و شیخ اسماعیل و کوثر علیشاه را در خود جای داده.لازم به ذکر است که قبل از تدفین عرفای یاد شده ، این مکان مقبره میرزا حسین خان راینی حاکم کرمان (1202هجری قمری) بوده که به دلیل ارتباط مشتاق و حسین خان ، یاران او ، این نکان را ترجیح دادند.کاشیکاری و تزیینات داخل بنا چشمگیر است.

خواجه اتابک{ خیابان شهید فتحعلیشاهی – نیمه دوم قرن ششم}

مقبره خواجه اتابک از بناهای قرن ششم هجری و آثار باستانی اواخر دوره سلجوقیان است.بنا از داخل چهار ضلعی و ازخارج به صورت هشت ضلعی ساخته شده است ازعمده ترین ویژگی های بنا، خطوط کوفی و ثلث با گچ و آجر در نمای داخل آن می باشد.
 
 

گنبد سبز{ورودی روبه روی باسکول در خیابان ابوحامد – قرن هفتم 640 هجری قمری}

اثر مذمور از مدرسه و آرامگاه قراختائیان کرمان تشکیل می شده که در حال حاضر تنها در سر در ورودی مدرسه باقی مانده است. زیباترین اثر ایوان ، کاشیکاری معرق آن است که در نوع خود بی نظیر است. همچنین دو ستون پیچکی شکل دو طرف ستون ایوان چشمگیر است.

 

مسجد جامع { خیابان شریعتی/میدان شهدا – قرن هشتم – 750 هجری قمری(1349 م)}

یکی از زیباترین مساجد ایران است که دارای سردررفیع ، صحن، ایوان و شبستان می باشد.این مسجد در دوران حکومت امیر مبارزالدین محمد مظفر سرسلسله ال مظفر بنا گردیده ( به شکرانه سالم بازگشتن از میدان جنگ اوغان و جرمان در قلعه سلیمان جیرفت ، احداث گردید) و تاریخ آن به موجب کتیبه سردر شرقی ، 750 هجری قمری است. ارزشمند ترین قسمت بنا ، کاشیکاری معرق محراب و سر در شرقی مسجد است.

 


  
19:11

 

کره زمین، مجموعه‌ای از فراوانی‌ها و جلوه‌های متنوعی است که جدای از تقسیمات سیاسی و جغرافیایی به شکل خاصی سطح آن را پوشانده‌اند. ایران بخش کوچکی از این کره بزرگ و عجیب است که به خاطر شرایطی که همواره در طول تاریخ با خود همراه داشته، سرزمینی قابل توجه بوده است. سرزمینی که شرایط ویژه تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی آن باعث شده که در ادوار مختلف، سرنوشت‌های متفاوتی را تجربه کند و کرمان، ویترینی از این سرزمین است. ویترینی که آراسته به ترین‌های متنوع و جذابی است که هر یک جلوه‌ای از شکوه ارزش‌های ایران زمین است. در این مقاله نگاهی گذرا خواهیم داشت به بخشی از آنچه که در استان کرمان جای دارند و در ایران و در جهان بی‌همتا و منحصر به فرد می‌باشند.


کلوتهای شهداد، شگفت انگیزترین عارضه‌های کویری جهان
کویر لوت به عنوان بخش قابل توجهی از استان کرمان، میزبان شگفت انگیزترین عارضه‌های طبیعی و منحصر به فردی است که با توجه به ساختار و فضای بیرونی که از خود به نمایش می‌گذارند تحسین و تامل هر بیننده‌ای را بر می‌انگیزد. شهر ارواح، بزرگترین شهر کلوتی جهان، سرزمین عجایب و ... نامهایی است که بسیاری از گردشگران، عابران و خصوصاً شرق شناسانی چون «سون هدین سرپرسی سایکس» پس از رسیدن به کلوت‌ها بر لب آوردند. منطقه ای به وسعت 80×140 کیلومتر که در وسط لوت به شکلی مواج تشکیل شده است. منطقه ای که در 150 کیلومتری شرق شهر کرمان و در 30 کیلومتری شهداد قرار گرفته است.

تل گندم بریان، گرم‌ترین نقطه کره زمین
از دیگر نقاط شگفت‌انگیز کویر لوت، منطقه‌ای پوشیده از سنگ‌های سیاه آذرین است. پهنه‌ای وسیع در دل شن‌ها، سنگ‌ریزه‌ها و نمک‌زارها که میزبان سنگ‌های سیاه است پهنه‌ای تپه مانند که 400 متر ارتفاع دارد و در این منطقه گود، ارتفاع آن قابل توجه است. از گندم بریان به عنوان گرم‌ترین نقطه کره زمین یاد می‌کنند. این بخش از کویر لوت به دلیل ارتفاع پست و نیز شدت گرمایی که حاصل تابش خورشید بر سنگ‌های سیاه است و به دلیل هوای وحشتناکی که در ماههای تیر و مرداد دارد بی‌شک هیچ رقیبی در سطح دنیا ندارد. «پرویز کردوانی» کویرشناس برجسته ایرانی دمای 70 درجه سانتیگراد را در این منطقه مدعی است. بهتر است بدانیم که در 13 دسامبر 1922 ثبت گرمای 7/57 درجه سانتیگراد در بیابان الغزیزیه لیبی باعث شد تا از آن به عنوان گرم ترین نقطه کره زمین یاد کنند و این در حالی است که در ده سیف زیارت که به عنوان آخرین آبادی ایستگاه‌های شهداد قبل از ورود به دل کویر لوت به حساب می‌آید به راحتی 53 و 54 درجه گرما در ایستگاه‌های هواشناسی به ثبت می‌رسانند. پس می‌توان شرایط گندم بریان را بسیار مستعد برای بالا بردن دمای هوا تا سطح گرم‌ترین نقطه کره زمین متصور شد. منطقه‌ای با طول 48 و عرض 10 کیلومتر در 35 کیلومتری شمال کلوتها و در قسمت جنوبی لوت شمالی.

غارایوب، بزرگترین غار ایران
کوه ایوب با ارتفاعی بیش از 3 هزار و 368 متر در شمال غرب استان کرمان میزبان بزرگترین غار آذرین ایران است. این غار در 7 کیلومتری دهستان دهج از توابع شهرستان شهر بابک است. منشاء این غار گدازه‌های آتشفشانی هستند و با توجه به بررسی‌های باستان‌شناسی مسکن و محل استقرار انسانها در دوران‌های گذشته بوده است. آثاری از دوران اشکانی به راحتی در این غار قابل دیدن است که هر ساله پذیرای بسیاری از گردشگران است. اما آنچه که این غار را در ایران منحصر به فرد جلوه می‌دهد دهانه عظیم این غار است دهانه‌ای با 50 متر طول و 40 متر ارتفاع دارد. خمیازه‌ای تمام نشدنی و غول آسا در بخش جنوبی کوه ایوب و حالا مقایسه کنید آن را با فراخ‌ترین دهانه غار ایران یعنی رود اخشان فیروزکوه که دهانه آن 50 در 18 متر است.

آبشارهای جبال بارز، بلندترین آبشارهای ایران
بخش قابل توجهی از استان کرمان را ارتفاعات فرا گرفته‌اند. درست مثل ایران. ارتفاعاتی که چشم‌اندازها و تصاویر بی‌مانند طبیعت را به وفور در آنها شاهدیم. یکی از این چشم‌اندازهای ارزشمند وجود آبشارها در گوشه و کنار استان کرمان است. اگر چه اکثر آبشارهای ایران در زاگرس مرکزی و البرز می‌باشند اما ارتفاعات این بخش از ایران نیز حرف‌های زیادی برای گفتن دارند و برای طبیعت‌گردان و ماجراجویان سرزمین بکر و بی‌مانند محسوب می‌شوند. در رشته کوه 240 کیلومتری جبال بارز که در مسیر جنوب استان قرار دارد دو آبشار رودفرق (وروار) در شهرستان عنبرآباد و سرنکوه در شهرستان جیرفت ارتفاع 120 و 176 متری را از ریزش آب به نمایش می‌گذارند، آبشارهایی که از آبشار شوی استان لرستان که بلندترین آبشار ایران محسوب می‌شود دهها متر بلندترند.

قله هزار، چهارمین قله بلند ایران
بلندترین قله ارتفاعات مرکزی ایران با ارتفاع 4 هزار و 501 متر که به تنهایی از کل قله‌های رشته کوه یکهزار و 400 کیلومتری زاگرس (عظیم‌ترین و طولانی‌ترین رشته کوه ایران) بلندتر است و پس از دماوند (5671 متر) علم کوه (4850 متر) و سبلان (4811 متر) چهارمین قله ایران به حساب می‌آید. ارتفاعات هزار پوشیده از انواع گیاهان دارویی و وحشی است و چشمه سارها، جنگلهای بید، رودخانه و آبشار از دیگر چشم‌اندازهای آن به حساب می‌آیند. قله‌ای که مهربانی آن با طبیعت‌گردان و کوه‌نوردان زبان زد است.

روستای اوردیکان، بلندترین منطقه مسکونی ایران
بلندترین منطقه مسکونی ایران در ارتفاع 3 هزار متری که در سینه قله بلند لاله‌زار (4311 متر) به آرامی جای گرفته و ساکنان آن در تمام طول سال خانه و کاشانه خود را آباد نگه می دارند و هرگز ترک آن نمی‌کنند.

دشت ساردوئیه، بلندترین دشت ایران
در حرکت به سمت جنوب استان و پس از گذر از قله بلند هزار به دشت مرتفع ساردوئیه که بخش شمالی شهرستان جیرفت محسوب می‌شود برخورد می‌کنیم. دشتی که با 2 هزار و 700 متر ارتفاع از سطح دریا بلندترین دشت ایران محسوب می‌شود. که در پایین‌دست آن دره زیبا و خارق‌العاده دلفارد قرار گرفته است و یکی از زیباترین مسیرهای گردشگری جنوب کشور است.

گودال تکاب، گودترین چاله داخلی ایران
بخش مرکزی کویر لوت پست‌ترین و خشک‌ترین نقطه ایران محسوب می‌شود منطقه‌ای که بارش باران در آن کمتر از 50 میلیمتر است و ممکن است سالهای پی در پی شاهد هیچ بارانی در آن نباشیم. گودال تکاب که مثل کف یک قیف است گودترین چاله داخلی ایران است که در برخی نقاط آن ارتفاع به 76 متر می‌رسد و بسیاری نقاط دیگر آن ارتفاعی بین 150 تا 250 متر دارند.

بازار تاریخی کرمان، بزرگترین بازار سرپوشیده جهان
از دیگر عجایب استان کرمان بازار تاریخی شهر کرمان است که در کنار زیبایی‌های خاص بازارهای سنتی به دلیل طولانی بودن آن یکی از منحصر به فردترین جلوه‌های معماری سنتی در ایران و جهان محسوب می‌شود. طول راسته بازار کرمان یکهزار و 100 متر است که با بازارهای فرعی وابسته به آن به 3 هزار متر می‌رسد. رشته‌ای در هم تنیده که طولانی‌ترین بازار سرپوشیده جهان را تشکیل داده است. بازاری که مجموعه‌های تاریخی زیبایی چون گنجعلی‌خان و وکیل را در دل خود دارد.

خانه حاج آقا علی، بزرگترین خانه خشتی جهان
شهر رفسنجان به دلیل مجاورت با مناطق گرم کویری، میزبان بسیاری از بناهای خشتی استان کرمان است. بناهایی که برخی با توجه به امتیازهایی که دارند از شرایط ویژه‌ای برخوردارند. یکی از این عظمت‌های خشتی خانه حاج آقا است که با 7 هزار مترمربع زیر بنا بزرگترین خانه خشتی در سطح جهان محسوب می‌شود. همچنین استان کرمان با بیش از 180 هزار کیلومتر مربع وسعت (بدون احتساب مرزهای آبی ایران در سیستان و بلوچستان) پهناورترین استان کشور است که اگر چه بخش قابل توجهی از آن را وحشتناک‌ترین مناطق کویری جهان فرا گرفته‌اند اما به دلیل غنی بودن خاک آن یکی از مهمترین و برجسته‌ترین استان‌های کشور در بحث کشاورزی و معدن نیز به حساب می‌آید. همچنین وجود انواع آب و هوا و تنوع اقلیمی خاص این استان باعث شده علاوه بر منابع ارزشمند طبیعی و محیط زیست با ارزش، در موارد زیادی، ما تجربه دار موجودیت سه فصل در کمتر از 12 ساعت باشم و در مناطق زیادی شاهد تلاقی درختان مناطق سردسیری و گرمسیری در یک نقطه بوده و اختلاف دمای خنک ترین و گرمترین روزهایمان در همین فصل تابستان به بیش از 40 درجه برسد.

پارک ملی خبر و چندین منطقه حفاظت شده از جمله مهروئیه کهنوج که باقی مانده جنگل‌های کهور جنوب شرق ایران محسوب می‌گردند، پناهگاه خرس سیاه آسیایی و زاغ بور همچنین وجود گونه‌های گیاهی و جانوری منحصر به فردی مثل مرغ جیرفتی از دیگر نشانه‌های غنی بودن استان کرمان به حساب می‌آیند. موارد مذکور در این یادداشت بخشی از پتانسیل‌های بی‌شمار استان کرمان است که در بخش‌های مختلف تاریخی، فرهنگی و طبیعی ایران زمین از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند و صد افسوس همانگونه که قدر ایران عزیز را نمی دانیم قدر کرمان را هم ....